Çin’in kuzeybatısında bulunan 120 milyon yıllık bir fosil, bilim insanlarının mikroraptor olarak bilinen alışılmadık yırtıcı dinozorlar hakkındaki düşüncelerini değiştiriyor. Fosilin çıkarıldığı bölge, orak pençeli velociraptor’un daha küçük ve süzülen akrabasının bilinen coğrafi dağılımını genişletiyor. Kemikler aynı zamanda fosil kayıtlarındaki en kesin mikroraptor örneğini temsil ederek tüylü dinozorların ne kadar süre var olduğuna dair zaman çizelgesini de uzatıyor.
YENİ BİR MİKRAPTOR TÜRÜ TANIMLANDI
İlk kez 2010 yılında bir çalışma özetinde bahsedilen sağlam omuz ve ön ayak kemiklerinin yeni analizi, fosilin daha önce bilinmeyen bir mikroraptor türüne ait olduğunu gösterdi. Araştırma ekibi, Perşembe günü Annals of Carnegie Museum dergisinde yayımlanan çalışmaya göre dinozora Jian changmaensis adını verdi. Jian ismi, Çin mitolojisinde tek kanatlı bir kuşa atıfta bulunurken dinozorun kuş benzeri özelliklerine bir gönderme olarak seçildi. Tür adı ise fosilin bulunduğu Gansu eyaletindeki Changma Havzası’na ithafen verildi ve şu ana kadar kuzeydoğu Çin dışında bulunan tek mikroraptor örneği oldu.
FOSİLİN SAĞLADIĞI KRİTİK BİLGİLER
Çalışmanın ortak yazarı Carnegie Doğa Tarihi Müzesi’nden Dr. Matt Lamanna, “Jian changmaensis, günümüzde Changma Havzası olan bölgede kuş olmayan dinozorların yaşadığını ortaya koyuyor. Bu bölge fosil kuşlarıyla ünlü. Ekibimiz Changma’da yüzden fazla kuş fosili çıkardı ancak bu tek kuş olmayan dinozor örneğini bulduk. Jian, Changma bölgesinin biyolojik tarihi ve günümüz kuşlarının atalarının ekolojik bağlamı hakkında kritik bilgiler sağlıyor” dedi. Lamanna’ya göre iyi korunmuş fosil, araştırmacıların mikroraptorların kanatlarını ağaçlar arasında hareket etmek için nasıl kullandıklarını daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir ve bu da kuş uçuşunun kökenleri hakkında yeni ipuçları sunuyor.
DÖRT KANATLI DİNOZORLARIN ÖZELLİKLERİ
Mikroraptorların vücudu tüylerle kaplıydı; hatta belki kuşlardan daha fazla tüye sahiplerdi çünkü kollarının yani “kanatlarının” yanı sıra arka bacaklarında da uzun tüyler bulunuyordu ve bu da dört kanatlı bir görünüm yaratıyordu. Lamanna, bu durumun birçok paleontoloğu bu canlıların yerde yaşamakla birlikte muhtemelen tırmanabildikleri ve modern uçan sincaplar gibi ağaçtan ağaca süzülebildikleri fikrine yönelttiğini söyledi. En küçük mikroraptorlar günümüz kargalarıyla benzer boyutlardayken Jian changmaensis’in muhtemelen bir peçeli baykuş büyüklüğünde olduğu belirtiliyor.
KUŞLARLA DİNOZORLAR ARASINDAKİ ÇİZGİ BULANIKLAŞIYOR
Velociraptorlar ve mikroraptorlar kuş değildi ancak Archaeopteryx gibi en eski kuşların atalarıyla yakından akrabaydılar. Lamanna, özellikle fosiller kuş benzeri dinozorların veya dinozor benzeri kuşların özelliklerini gösterdikçe dinozorlar ile erken dönem kuşları ayıran çizginin giderek bulanıklaştığını belirtti. Günümüz kuşları, yaklaşık 66 milyon yıl önce dev bir asteroitin Dünya’ya çarpmasıyla yok olan dinozorların yaşayan en yakın akrabaları olmaya devam ediyor. Jian changmaensis fosilini eski bir kuştan ayıran en belirgin özellik ise omuz yapısındaki korakoid kemiğindeki suprakorakoid fenestra adı verilen ve kemiği neredeyse ikiye bölen büyük bir delik oldu.
YAŞAM ALANI VE BESLENME ALIŞKANLIKLARI
Araştırmacılar velociraptor’un daha küçük akrabalarının neden kanat geliştirdiği ve ağaçlara yöneldiği konusunda tartışmaya devam ediyor. Lamanna, mikroraptorların ağaçta yaşayan yırtıcılar için açık bir ekolojik nişi doldurduğundan şüpheleniyor. Mikroraptor’un kuzenleri yerde yaşarken gölgelikte yaşamak ve ağaçtan ağaca süzülmek, daha büyük etçil dinozorlardan uzak durmanın daha güvenli bir yolu olabilirdi. Jian changmaensis’in neyle beslendiği sorusuna gelince, ağaçsı yaşam alanından yararlanarak kuşların menüsünde olduğu düşünülüyor. Daha önce bir mikroraptor fosilinin göğüs kafesinin içinde bir kuşun kemikleri bulunmuştu. Changma Havzası’nda bulunan kemik yığınlarının da baykuşların avlarını yedikten sonra kustuğu peletlere benzediği belirtiliyor.
FOSİLİN NADİR KORUNMA DURUMU VE ÖNEMİ
Birçok kuş ve mikroraptor fosili genellikle ezilmiş ve iki boyutlu olarak bulunuyor, bu da kemiklerin ve uçuş yeteneklerinin incelenmesini zorlaştırıyor. Ancak Jian’ın kanat fosili üç boyutlu olarak korunmuş durumda. Araştırmaya katılmayan Dakota Eyalet Üniversitesi’nden T. Alexander Dececchi, bir mikroraptorun omzunu 3 boyutlu görmenin nadir olduğunu belirtti. Dececchi, fosilin aynı zamanda coğrafi dağılımı genişlettiğini ve bu grubun anatomik çeşitliliğini göstermeye yardımcı olduğunu, bunların hepsinin bu canlılardan hangilerinin, nerede ve ne zaman havada hareket edebildiğini belirlemede önemli olduğunu ifade etti. Lamanna, bir sonraki adım olarak ekibin mikroraptorların uçuş veya süzülme yetenekleri hakkında neler ortaya çıkarabileceğini görmek için kanadı taramak istediğini söyledi.