Neredeyse dört yıl önce, Etiyopya’nın kuzeyindeki Tigray bölgesinde imzalanan bir barış anlaşması, 21. yüzyılın en kanlı çatışmalarından birinin sona ermesini sağladı. Ancak şimdi yine şiddet patlak verdi; bu sefer savaş cepheleri değişti. Tigray’daki isyancılar, federal hükümetle yeniden savaşa tutuşurken, daha önce düşman olan güçler şimdi yan yana savaşıyor. Çarşamba günü, Tigray güçleri federal hükümete ait üç havaalanını ele geçirdi, Amhara ve Afar bölgelerinde de çatışmalar başladı. Bu olaylar, yaklaşık 600.000 kişinin hayatını kaybettiği savaşı sona erdiren 2022 tarihli barış anlaşmasını yerle bir etti.
ŞİDDETİN NEDENLERİ
Federal hükümet ile Tigray liderleri arasındaki ilişkiler, son aylarda giderek kötüleşiyordu. Son çatışmalara neyin sebep olduğu ise belirsizliğini koruyor; her iki taraf da birbirini suçluyor. Tigray bölgesel hükümeti, federal güçlerin önce saldırdığını öne sürerken, federal hükümet danışmanı Getachew Reda, Tigray Halk Kurtuluş Ordusu’nun (TPLF) hükümetin pozisyonlarına karşı “tam ölçekli bir saldırı” başlattığını ifade etti. Son günlerdeki yeniden başlayan şiddet, yaklaşık iki aylık küçük çatışmalardan sonra patlak verdi. Sivil toplum kuruluşu Silahlı Çatışma Konum ve Olay Veri Projesi (ACLED), Tigray ile federal güçler arasındaki çatışmaların 1 Ağustos’ta Sudan sınırında başladığını belirtti.
HAVAALANLARININ ELE GEÇİRİLMESİ
Ethiopian Airlines, havaalanlarının ele geçirilmesinin ardından Tigray’ya tüm uçuşları askıya aldı. TPLF, bir zamanlar Etiyopya’nın en güçlü siyasi gücüydü ve ülkeyi yaklaşık otuz yıl yöneten koalisyonun lideriydi. Ancak 2018’de Abiy Ahmed’in başbakan olmasıyla birlikte durum değişti. Abiy, siyasi reformlar gerçekleştirdi ve komşu Eritre ile barış sağladı; bu durum ona bir yıl sonra Nobel Barış Ödülü’nü kazandırdı. Ancak TPLF ile ilişkiler kötüleşmeye başladı.
BARİŞ ANLAŞMASI VE SONRASI
2020 yılında Covid-19 pandemisi nedeniyle ulusal seçimler ertelenince, Tigray kendi bölgesel seçimlerini gerçekleştirdi. Kasım 2020’de Tigray güçleri federal askeri üsleri hedef aldı. Abiy, bölgeye asker gönderdi ve Eritre güçleri ile Amhara’dan gelen savaşçılar da federal orduyla birlikte savaşa katıldı. İki yıl sonra sona eren savaşta milyonlarca insan yerinden edildi ve Tigray’da kıtlık baş gösterdi. Her iki taraf da ciddi insan hakları ihlalleriyle suçlandı.
YENİ İTTİFAK VE GÜVENLİK RİSKLERİ
TPLF, Pazar günü Abiy hükümetini devirmek ve geçici bir yönetim kurmak amacıyla altı diğer silahlı grup ile yeni bir ittifak kurdu. İttifak, önceki savaşta karşı saflarda yer alan eski düşmanları bir araya getiriyor. TPLF sözcüsü Michael Asgedom, grupların siyasi ve askeri olarak işbirliği yapacağını açıkladı. Abiy’nin sözcüsü Billene Seyoum, grupların Eritre’nin mali desteği ile birlikte hareket etmeye başladığını belirtti.
BÖLGESEL GİDİŞAT VE TEHDİTLER
Etiyopya, Amhara ve Oromia’da silahlı çatışmalarla mücadele ederken, ACLED federal ordunun TPLF ile yeniden başlayan çatışmalardan önce “gerildiğini” bildiriyor. Yeni ittifaktaki silahlı grupların savaşma kapasitesi farklılık gösteriyor. Ayrıca, Eritre ordusunun çatışmalara dahil olma riski de artmış durumda. Ortadoğu’daki gerilimler ve Sudan’daki savaş, bölgedeki durumu daha da karmaşık hale getiriyor. Uzmanlar, mevcut çatışmanın önceki savaştan daha yıkıcı olabileceği konusunda uyarıyor. “Hızla de-escalation ve diyalog şart,” diyorlar.