İran heyeti hafta sonu İsviçre’nin Zürih kentine indiğinde başmüzakereci ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf uçaktan ilk inen oldu, peşinden Dışişleri Bakanı ve diğer yetkililer geldi. Galibaf kısa süre sonra X’te uçak önünde yürüdüğü bir fotoğraf paylaşarak ‘#Mindab168’ etiketi kullandı. Paylaşımında ‘Mindab’ın masum çocukları ve sevgili İran’ın tüm şehitlerinin her adımımı izlediğini düşünüyorum’ diyen Galibaf, neredeyse dört aydır süren savaşın ardından ABD ile müzakerelerin yeni aşamasını yönetiyor.
LİDERLİK ZİNCİRİNDEKİ BOŞLUĞU DOLDURDU
ABD ve İsrail’in üst düzey İranlı liderlere yönelik suikast dalgasının ardından 64 yaşındaki Galibaf, ülkenin en etkili isimlerinden biri haline geldi. Eski Lider Ali Hamaney ve İran’ın askeri ve diplomatik stratejisinin kilit mimarlarından Ali Laricani hava saldırılarında öldürüldü. Uluslararası Kriz Grubu’ndan Ali Vaez, ‘Galibaf nihayet elenme süreciyle büyük bir nüfuz mevkiine ulaştı. Birçok kez cumhurbaşkanlığına aday oldu ancak savaşın silip süpürdüğü rakipleri tarafından gölgelendi’ dedi. ABD-İsrail saldırılarının ardından İran Devrim Muhafızları’nın (IRGC) gücü arttıkça, eski hava kuvvetleri komutanı ve muhafazakar pragmatist olan Galibaf da yükseldi. Şimdi, birçok meslektaşının öldürülmesini emreden Amerikalı liderlerle müzakere masasında oturuyor.
VANCE İLE GÖRÜŞME VE MÜZAKERELERDEKİ TAVRI
Galibaf’ın müzakerelerle görevlendirilmesinin arkasındaki neden, ABD’nin Başkan Yardımcısı JD Vance’i gönderebilmek için İran Dışişleri Bakanı’ndan daha kıdemli bir isme ihtiyaç duymasıydı. Cenevre Güvenlik Politikası Merkezi’nden Ali Ahmadi, Trump’ın olağan müzakere ikilisi Jared Kushner ve Steve Witkoff’un İranlılar nezdinde ‘son derece sınırlı’ güvenilirliğe sahip olduğunu belirtti. Vaez ise Trump yönetiminin Galibaf’ı ‘gerçek nüfuzu pragmatik bir eğilimle birleştiren birkaç İranlı yetkiliden biri’ olarak gördüğünü söyledi. Galibaf, Nisan ayında İslamabad’da Vance ile bir araya geldi; bu, 1979 İslam Devrimi’nden bu yana İranlı ve Amerikalı yetkililer arasındaki en üst düzey yüz yüze görüşmeydi. Galibaf, arabulucular eşliğinde üç tur üçlü müzakere yaptıklarını açıkladı ancak ‘İslamabad’da Vance’e doğrudan şunları söyledim: Bu müzakerelere size tamamen güvensizlikle girdik’ ifadelerini kullandı.
TRUMP'IN HÜRMÜZ BOĞAZI TEHDİDİNE SERT YANIT
ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın açılmaması durumunda İran’a ve hatta İsviçre’de Vance ile görüşen müzakerecilere yönelik tehditler savurdu. ‘Boğazı kapatırsanız ülkeniz kalmaz, ülkenize geri dönemezsiniz’ diyen Trump’a Galibaf X’ten, ‘Eğer tehditleri işe yarasaydı bugün bu çaresizlik seviyesine ulaşmazlardı’ yanıtını verdi. Ardından İranlı kaleci Alireza Beiranvand ve diğer oyuncuların topu kale çizgisinde tutma mücadelesini gösteren bir fotoğraf paylaşarak, ‘Topraklarımızı böyle koruyoruz’ notunu düştü.
İRGC SAFLARINDAN BELEDİYE BAŞKANLIĞINA UZANAN KARİYER
Galibaf, genç bir polis komutanıyken protestocuları bizzat dövdüğünü övünerek anlatan bir geçmişe sahip. 2013 yılına ait bir ses kaydında, ‘Sokak seviyesinde dayak atanlar arasındaydım ve bununla gurur duyuyorum’ dediği duyuluyor. 1980’lerdeki İran-Irak savaşı sırasında henüz genç yaşta IRGC’ye katılan Galibaf, daha sonra örgütün hava kuvvetlerini komuta etti. 1999’daki reform yanlısı öğrenci protestolarının bastırılmasında rol aldı, 2003’te polis şefi olarak öğrenci gösterilerini bastırdı ve 2009 seçimleri sonrası protestolarda üst düzey güvenlik görevi üstlendi. 12 yıl süren Tahran belediye başkanlığı döneminde başkentin altyapısını modernize etti, konut projeleri ve yeşil alanlar oluşturdu ancak sık sık yolsuzluk iddialarıyla karşılaştı.
CUMHURBAŞKANLIĞI HIRSLARI VE MECLİS BAŞKANLIĞI
Galibaf, defalarca cumhurbaşkanlığına aday oldu ancak başarısız oldu; son seçimde yüzde 14 oyla üçüncü sırada kaldı. Güç tabanı ise 2020’den bu yana Meclis Başkanı olarak görev yaptığı parlamento oldu. Kariyeri boyunca IRGC ile yakın ilişkisini sürdüren Galibaf, eski Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ile zaman zaman çatıştı. Eski Lider Hamaney’in oğlu ve şimdi halefi olan Mucteba Hamaney’in erken destekçilerindendi ve yeni liderle aile bağları var; eşi, 28 Şubat’ta kocasını öldüren İsrail saldırısında yaralanarak hayatını kaybeden Mucteba’nın annesinin akrabası. Uzmanlar, Galibaf’ın rejim içinde geniş bağlantılara sahip olduğunu ve herhangi bir müzakere anlaşmasında kilit rol oynayacağını belirtiyor. Ancak geçmişi, tavizden çok caydırıcılık ve güç peşinde koşacağını gösteriyor. Şimdi hem ABD ile anlaşmayı sertlik yanlılarına satmak, hem reformcu Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’ın desteğini almak hem de Batı ile barış umuduyla reformcu bir cumhurbaşkanına oy veren milyonlarca İran vatandaşını ikna etmek zorunda.