İRAN’IN MISILLEMELERİ DEVAM EDİYOR
İsrail’in İran nükleer tesislerine ve stratejik noktalardaki kişilere yönelik saldırıları, İran’ın misillemelerine sebep oluyor. İran ordusu, Tel Aviv’e balistik füze saldırılarının ardından yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’nın “ikinci bir bildirime kadar tüm gemi geçişlerine kapalı” olduğunu duyurdu. Açıklamada, “Yeni bir duyuruya kadar hiçbir gemi Hürmüz Boğazı’ndan geçemeyecek” ifadesi yer aldı.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN KRİTİK ROLÜ
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Denizi ve Hint Okyanusu’na bağlayan önemli bir geçit olup, burada petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatı dünya pazarlarına ulaşıyor ve bu nedenle kritik öneme sahip. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma olasılığının, küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sini olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor. JP Morgan’ın Haziran ayında yayımladığı analizde, bu durumda petrol fiyatlarının varil başına 120 ila 130 dolara kadar tırmanabileceği öngörülüyor.
TARİHTE HÜRMÜZ BOĞAZI KRİZİ
Hürmüz Boğazı ile ilgili gerilim tarih boyunca çeşitli olaylara sahne oldu. 1983 yılında İran Meclis Başkanı Ayetullah Rafsancani, o zamanki Ruhani Lideri Hamaney’in de temsilciliğinde, “Gemi geçişini toplarla engelleriz; Kalaşnikof yeter” diyerek boğazı kapatma düşüncesini dile getirmişti. Aralık 2011’de ise ABD, İran petrolüne yönelik yaptırımları gündeme getirdiğinde, dönemin Cumhurbaşkanı Ahmedinejad’ın yardımcısı Muhammed Rıza Rahimi, “Boğaz’ı kapatır, bir damla petrol bile gönderilmez” şeklinde tehditte bulundu.
ASKERİ TATBİKATLAR VE TEPKİLER
İran Deniz Kuvvetleri ve Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı’nı kapatma amacıyla tatbikatlar gerçekleştirdi. Komutanlar, “Boğaz’ı kapatmak su içmek kadar kolay” demişti. ABD, buna şiddetle karşılık vererek, dönemin Savunma Bakanı Leon Panetta ve 5. Filo yetkilileri, boğazın askeri angajman için red çizgi olduğunu vurguladı.
RUHANİ’NİN AÇIKLAMALARI VE ABD’DEN CEVAP
ABD, İran petrol ihracatını sıfırlamaya yönelik adımlar atınca, Ruhani, “İran petrolü engellenirse diğer bölge petrolü de ihraç edilemez” diye yeniden kapatma tehdidinde bulundu. Devrim Muhafızları Komutanı İsmael Kevseri, “Petrol sevkiyatı engellenirse dünya için boğazın kapatılacağı” uyarısını yaptı. ABD ise bölgede askeri güç kullanarak “seyir özgürlüğü”nü koruyacağını duyurdu. Pentagon Sözcüsü Bill Urban, “Tankerlerin transitini engellemek yasa dışı” ifadelerini kullandı.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN STRATEJİK ÖNEMİ
Basra Körfezi ile Umman Denizi arasında yer alan Hürmüz, dünya petrol ve LNG ticaretinin kritik çıkış noktasıdır. İran, Suudi Arabistan ve BAE gibi üreticilerin %80’i bu koridordan geçiyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi’ne göre, 2016 yılında günlük ortalama 18,5 milyon varillik petrol buradan sevk edildi ve bu, deniz yoluyla küresel petrol ticaretinin yaklaşık %40’ını oluşturuyor. Boğazın en dar noktası 50 km’dir ve savaş gemileri için ayrılan seyrüsefer koridorları 3 km genişliğinde iki yönlüdür.
BLOKAJIN ZORLUKLARI
Bir 2009 tarihli analiz, İran’ın mayınlama veya abluka ile Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının bazı teknik ve taktik engellerle karşılaşacağını belirtiyor. Uzun süreli mayın yerleştirme süreci, sığ sular nedeniyle deniz altı operasyonlarının zorluğu ve yüksek görünürlükteki füzelerle blokaj girişimlerinin kolayca tespit edilmesi gibi durumlar buna örnek veriliyor. ABD’nin, gerekirse Hürmüz Boğazı’nı yeniden kontrol altına almak için her türlü askeri tedbiri alacağı vurgulanıyor.