Londra’nın merkezindeki fütüristik bir binanın içinde, deri ciltli ciltlerde son 250 yılda denizde kaybolan gemilere ait tüy kalem ve mürekkeple yazılmış kayıtlar yer alıyor. Yüzlerce “Kayıp Defteri”nden birindeki bir kayıt, Nisan 1912’de Titanik’in batışını ayrıntılarıyla anlatıyor. 100 yıldan fazla bir süre sonra bile, “garson” olarak bilinen çalışanlar tarafından girişler hâlâ tüy kalemle elle yazılıyor. Tarihin en ünlü gemisi, Lloyd’s of London tarafından bugünkü değeriyle yaklaşık 101,6 milyon sterline denk gelen 1 milyon sterline sigortalanmıştı. Küresel sigorta endüstrisinin gayriresmî merkezi olan Lloyd’s, üç yüzyılı aşkın süredir deniz sigortacılığının kalbinde yer alıyor. Bu nedenle, Tahran’ın 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in saldırılarına yanıt olarak Hürmüz Boğazı’nı ablukaya almasıyla Lloyd’s piyasası hemen harekete geçti.
SİGORTA PRİMLERİ GEÇE VURDU
Bir gecede boğazdan geçiş riskleri fırladı ve sigorta primlerinin bunu yansıtması gerekti. Savaş sigortası poliçeleri hızla iptal edilerek çok daha yüksek fiyatlarla yeniden düzenlendi. Londralı broker McGill and Partners’ın denizcilik bölümü başkanı David Smith, bu hafta Orta Doğu’da yenilenen saldırıların ardından sigorta underwrite’larının bir kez daha fiyatları ve “bireysel risk faktörlerini” mercek altına aldığını söyledi. Smith, “Görece bir istikrar ve geçiş hacimlerinin toparlanması döneminin ardından, Hürmüz Boğazı’ndaki son olaylar risk tablosunu bir kez daha değiştirdi” dedi.
ABD-İsrail saldırılarının hemen ardından, sigorta brokeri Marsh’ın küresel denizcilik ve kargo başkanı Marcus Baker’a göre, boğazdan geçen gemiler için prim oranları, savaş öncesi yüzde 0,25-0,5 seviyesinden yüzde 10’a kadar fırladı. Baker, 100 milyon dolar değerindeki bir petrol tankeri için bunun “10 milyon dolarlık bir yolculuk” anlamına geldiğini belirtti. Bir geminin fiziksel yapısını çatışma kaynaklı hasar veya kayba karşı koruyan gövde savaş primleri ise daha sonra geminin değerinin yüzde 1-3’üne geriledi. Baker, aynı zamanda bazı underwrite’ların “hasarsızlık bonusu” sunduğunu ve gemilerinin boğazdan sorunsuz geçmesi durumunda primin yarısını gemi sahiplerine iade ettiğini aktardı.
PRİMLER SAAT BAŞI GÜNCELLENİYOR
Hürmüz krizi sigortacılar için yüksek riskli bir iş. McGill and Partners’tan Smith, savaş sigortası primlerinin “neredeyse saat başı, jeopolitik gelişmeleri birebir takip edeceğini” söyledi. Smith’e göre, Hürmüz’den geçmek isteyen gemileri sigortalayan underwrite’lar, poliçeyi normalde 24-48 saat önceden yapmak yerine, yolculuktan sadece altı saat önce fiyatlandırmak istiyor. Poliçeler düzenlendikten sonra, yeniden müzakere edilmeden önce sadece üç ila yedi gün geçerli oluyor.
Smith, bir gemi sahibinin kendisini sabah arayarak ABD Donanması gözetiminde aynı gün içinde olası bir boğaz geçişi için teminat talep ettiğini anlattı. Smith bir fiyat verdi ve bekledi. Gemi sahibi öğleden sonra geri arayarak yolculuğu doğruladı ve sigorta poliçesini aktive etmek istedi. Sorun şuydu: Gemi, aramadan sadece altı dakika sonra boğaza girecekti. Smith, “Kendim ve üç broker… telefon başında underwrite’lara bağırarak işi hallettik” diye hatırladı. On dakika içinde sigorta belgesi geminin komuta köprüsüne ulaştırıldı. Mürettebat, boğazdaki tehlikeli yolculukta başlarına bir şey gelmesi halinde ailelerinin tazminat alacağından emin olmak için poliçeyi bizzat görmek istedi.
50'DEN FAZLA GEMİYE SALDIRILDI
O gemi güvenli bir şekilde geçerken, Uluslararası Denizcilik Örgütü’ne göre çatışma başladığından bu yana en az 14 denizci hayatını kaybetti. Şu ana kadar bu yılki Kayıp Defteri’ne kaydedilen hiçbir gemi, Basra Körfezi’ndeki çatışma sırasında yok edilmedi. Ancak, Lloyd’s Pazar Birliği denizcilik ve havacılık başkanı Neil Roberts’a göre, çatışma başladığından bu yana su yolunda 50’den fazla gemiye saldırı düzenlendi ve bunların çoğu Londra piyasasında sigortalıydı. Sigorta çatışma boyunca hazır bulunsa da, çoğu gemi sahibi saldırı tehdidi nedeniyle boğazdan geçmemeyi tercih etti. Lloyd’s, sigortacılar için bölgedeki risklerine dayanarak büyük kayıplar beklemiyor. Ancak başlıca riskler devam ediyor; su yolundaki mayınlar, devam eden ABD-İran saldırıları ve boğaza girip çıkarken bazıları dar olan yeni rotalarda seyir zorluğu. Sigortacı Allianz, geçtiğimiz ay Basra Körfezi’nde yaklaşık 1.150 yük gemisinin tahmini 125 milyar dolar değerinde gemi ve kargo ile mahsur kaldığını açıkladı.
MAHSUR GEMİLER TAM ZARAR YAZILABİLİR
Lloyd’s Pazar Birliği’nden Roberts’a göre, çatışma birkaç ay daha sürer ve gemiler mahsur kalırsa, çok sayıda gemi “tam ziya” olarak değerlendirilebilir; çünkü fiilen sıkışıp kaldıkları için pratikte kullanılamaz hale gelirler. Diğer durumlarda, gemi sahipleri boğazda mahsur kalan gemilerin işletilmesi ve mürettebatlandırılmasının ek maliyetleri için sigorta ödemesi alabilir. Bu arada, sigorta brokeri Aon’un denizcilik gövde başkanı Ben Stone, sigorta primlerinin kısa ve orta vadede savaş öncesi seviyelerine dönmesinin pek olası olmadığını söyledi. Stone, “Piyasanın, ABD ve İran arasında varılan herhangi bir anlaşmaya uyulduğunu ve saldırıların nihayetinde azaldığını veya ortadan kalktığını görmesi gerekiyor” dedi.
HÜRMÜZ GEÇİŞ ÜCRETLERİ SORUN YARATIYOR
Gemi sahiplerini ve sigortacıları bekleyen bir başka potansiyel sorun daha var: Hürmüz geçiş ücretleri. Batılı sigorta şirketleri, birkaç önemli İran kurumunu da içeren yaptırım uygulanan kuruluşlara ücret ödeyen gemileri kapsamayı reddedecek. Ücretlerin toplanmasına Umman gibi üçüncü bir taraf dahil olsa bile, geçiş ücretlerinin uluslararası denizcilik yasalarını ihlal etmesi muhtemel olduğundan, sigortacıların yolculukları reddetmesine veya teminatı sonlandırmasına olanak tanıyacak.
Deniz taşımacılığıyla neredeyse eşanlamlı hale gelen Lloyd’s, 1774’ten beri dünyanın her yerinden denizcilik kayıplarını, şu anda yüzlerce Kayıp Defteri’nden oluşan arşivine kaydediyor. Gemi kayıpları, ön ofis çalışanları olan ve kayıtları düzgün bir şekilde güncellemek için hat derslerine giden “garsonlar” tarafından giriliyor. Kayıtlar hâlâ bir kuğu tüyü kalem ve mürekkeple yazılıyor. Garsonlar ismi, sigorta piyasasının 1688’de Edward Lloyd’un Kahve Dükkanı’ndaki kökenlerine bir gönderme; gerçek garsonların kahve ve en son denizcilik haberlerini servis ettiği yere.
LUTİNE ÇANI VE LLOYD'S BİNASI
Denizcilik tarihi, Lloyd’s’un her yerinde sergileniyor. Brokerların uzman underwriter’lardan sigorta arayışına girdiği underwriting odasının ortasında, Lutine Çanı, denizdeki tehlikelerin sürekli bir hatırlatıcısı olarak duruyor. Çan, 1858’de, yaklaşık 60 yıl önce Hollanda kıyılarında karaya oturan HMS Lutine gemisinin enkazından çıkarıldı. Geleneksel olarak geciken bir gemiden haber alındığında çalınan çan, kayıp için bir kez, güvenli dönüş için iki kez çalınırdı. Artık sadece törensel amaçlarla, Anma Günü’nde şehit askerleri onurlandırmak için kullanılıyor. Kraliçe II. Elizabeth öldüğünde bir kez ve Kral III. Charles tahta çıktığında iki kez çalındı.
Lloyd’s’un içi tarihi olsa da, dışarıdan bina bir bilimkurgu filminden fırlamış gibi görünüyor. İngiliz mimar Richard Rogers tarafından tasarlanan ve 1986’da inşa edilen bina, Prens Charles tarafından “Lime Street’in petrol platformu” olarak adlandırılmıştı. Asansörler, banyo tesisleri, merdivenler ve kanalların dışarıda yer aldığı heybetli çelik ve cam cephesi, binanın “içi dışarıda bina” olarak anılmasına yol açtı. Estetik çekiciliği konusunda görüşler bölünmüş olsa da, yüksek teknoloji ürünü Lloyd’s binası, Birleşik Krallık’ta 20. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilmiş ve özel mimari ve tarihi öneme sahip “listelenmiş” statüsüne sahip birkaç yapıdan biri. Bu etiket, geleneğe sıkı sıkıya bağlı modern bir pazar yeri için oldukça uygun görünüyor.