İran’ın Hürmüz Boğazı için öne sürdüğü yeni şartlar, ABD yönetiminin elini zayıflatacak nitelikte görülüyor. Tahran yönetimi, Washington ile yürütülen müzakerelerde masaya koyduğu talepleri netleştirdi. Devrim Muhafızları’nın etkili isimlerinden Muhammed Bakır Zolghadr, ABD’ye yönelik azami düzeydeki şartları tek tek sıraladı.
İran’ın bu talepleri ortaya koyması, Tahran’ın mevcut süreçte psikolojik üstünlüğü ele aldığı algısını güçlendiriyor. ABD’nin cephane stoklarının azaldığına yönelik haberler ve Başkan Donald Trump’ın birçok kez büyük saldırı tehdidinde bulunup bunu hayata geçirmemesi, İran’ın elini güçlendiren faktörler arasında sayılıyor.
TAHRAN'IN ABD'YE YÖNELİK ŞARTLARI NETLEŞTİ
Zolghadr, ABD’nin deniz ablukasını kaldırmasını ve İran çevresindeki askeri güçlerini geri çekmesini talep etti. Ayrıca ABD’nin, bu yıl ve geçen yıl haziran ayında yaşanan savaşlarda İran’a verdiği zararların tazmin edilmesi gerektiğini belirtti. Geçen yılki çatışmaların ana aktörü olarak İsrail gösterilse de tazminat talebi doğrudan ABD’ye iletildi. Tahran yönetimi ayrıca yaptırımların kaldırılmasını ve yurt dışında dondurulan İran varlıklarının koşulsuz serbest bırakılmasını istiyor.
Zolghadr’ın açıklamalarının satır aralarında, bu şartların boğazla ilgili tavizlerden önce veya bu tavizlerle eş zamanlı olarak yerine getirilmesi gerektiği mesajı yer aldı. Bu durum, haziran ayında imzalanan ancak ABD’nin İran’a yönelik saldırıları ve İran’ın buna karşılık verdiği misillemeler nedeniyle askıya alınan mutabakat muhtırasındaki formülle çelişiyor. Mutabakatta, İran’ın nükleer programıyla ilgili nihai anlaşmaya varılmasının ardından yaptırımların tamamen kaldırılması ve varlıkların aşamalı serbest bırakılması öngörülüyordu.
UZMANLARDAN KRİTİK UYARI
İran’ın yeni stratejisi riskleri de beraberinde getiriyor. NATO’nun eski Yüksek Müttefik Komutanı James Stavridis, Tahran’ın bu taleplerinin Trump yönetiminin seçeneklerini daralttığını savundu. Stavridis, “İran elindeki kozları aşırı kullanıyor ve sertlik yanlılarının kontrolü ele aldığı görülüyor. Yakın vadede bir anlaşma ihtimali azalıyor” değerlendirmesinde bulundu.
Trump yönetimi, İran’ın en son koşullarına henüz resmi bir yanıt vermedi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, “Şu anda üzerinde çalıştığımız şey, geçiş yapacak gemilerin güvenli şekilde ilerleyebilmesi için nasıl bir trafik düzeni kurulacağı” ifadelerini kullandı.
MÜZAKERE KAPISI ŞU AN İÇİN KAPALI
İranlı yetkililer, ABD ile yeniden müzakere masasına oturmanın şu an için söz konusu olmadığını dile getiriyor. Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, “ABD, mutabakat muhtırasına ilişkin ihlallerini gidermediği sürece müzakerelerin yeniden başlaması ihtimalini görmüyoruz” dedi. Erakçi, şu an ABD ile doğrudan bir müzakere yürütmediklerini, yalnızca aracılar üzerinden mesaj alışverişinde bulunulduğunu aktardı.
Erakçi, Hürmüz Boğazı için Umman ile yürütülen daha sınırlı ve geçici düzenlemeye ilişkin “Son aşamadayız ve eski rotaların yerini yeni rotalar alacak” açıklamasını yaptı. İranlı Bakan, bu durumun boğazın tamamen açılması anlamına gelmediğini ve bunun “bir dizi başka koşulun yerine getirilmesine bağlı” olduğunu vurguladı.
HÜRMÜZ'DE İRAN'IN YENİ STRATEJİSİ
İranlı yetkililer, Umman ile varılacak anlaşmanın Tahran’a boğaz üzerinde önemli bir nüfuz alanı sağlamaya devam edeceğini ifade ediyor. Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, bu düzenlemenin boğaz üzerinde “etkin egemenlik” uygulamak için yeni bir strateji olduğunu söyledi. Garibabadi, İran’ın barış döneminde boğazı rutin olarak kapatma niyetinin bulunmadığını da ekledi.
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Umman ile anlaşmaya varılabileceğini ancak bunun “belirli üçüncü tarafların süreci engellememesi” koşuluna bağlı olduğunu belirtti. Bu açıklama, dolaylı yoldan ABD’ye yönelik bir uyarı olarak yorumlandı.
BOĞAZDA TRAFİK YÜZDE 90 AZALDI
Belirsizliğin sürdüğü ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere yönelik saldırıların zaman zaman devam ettiği ortamda trafik oldukça sınırlı kalmaya devam ediyor. Gemi verilerine göre son bir haftada boğazdan ortalama günde yalnızca bir düzine civarında gemi geçiş yaptı. Bu rakam, savaş öncesi normal trafiğin yaklaşık onda birine tekabül ediyor.
ABD ile İran arasındaki çatışma altıncı ayına girerken tırmanma ve duraklama döngüsü şeklinde devam eden süreç, çözümden uzak bir tablo ortaya koyuyor.