İSRAİL’DE GAZZE SAVAŞI ve NETANYAHU’NUN YENİ KONUMLANMASI
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, yaklaşık 18 aydır devam eden Gazze savaşını sona erdirmekten kaçınıyordu. Bunun arkasındaki nedenler arasında koalisyon hükümetinin çökme riski ve muhtemel erken seçimlerde kaybetme ihtimali gösteriliyordu. Ancak İran’a yönelik saldırılar ve ABD’yi Tahran’ın nükleer tesislerine yönlendirmesi, Netanyahu’yu daha güçlü bir konuma taşıdı. New York Times yazarı Patrick Kingsley’in analizine göre; İsrail halkında İran operasyonlarına karşı artan bir coşku var ve Netanyahu’nun anketlerdeki desteği Ekim 2023 itibarıyla en yüksek seviyeye ulaştı. New York Times’a göre, hükümeti şu an düşse bile Netanyahu’nun yeniden seçilme imkanı “makul” bir hal aldı. Bu durum, başbakanın koalisyon ortaklarının baskılarına rağmen Gazze ile ilgili daha esnek bir tutum sergileyebileceği beklentisini artırıyor.
KOALİSYON BAŞKANINDAN GELEN YORUMLAR
“Yıllardır olmadığı kadar güçlü bir konumda” ifadesini kullanan Netanyahu’nun eski danışmanlarından siyaset analisti Mitchell Barak, “Bu kadar güçlüyken, o anlaşmayı yapabilir, Gazze savaşını sona erdirebilir ve hükümetinin çökmesinden ya da görevden alınmaktan korkmayabilir” şeklinde değerlendirmelerde bulundu. Ancak Netanyahu’nun kamuoyuna Gazze konusunda bir fikir değişikliği sinyali vermediği görülüyor. Aylar boyunca, Hamas’ın teslim olmadan ve liderliğini sürgüne göndermeden savaşı sonlandırmayı reddetti — bu yöndeki koşulları Hamas da kabul etmemişti. Netanyahu’nun ofisi, bu taleplerin hâlâ geçerli olduğunu vurgulayan bir açıklama yaptı. Açıklamada, “Savaşı sona erdirmenin önündeki tek engel Hamas’tır. Tüm rehineleri serbest bırakmalı, teslim olmalı, Gazze üzerindeki kontrolünü bırakmalı ve çekilmelidir. Seçim onların” ifadelerine yer verildi.
İRAN KAMPANYASI VE GAZZE ATEŞKESİ
Yine de analistler ve Netanyahu’nun müttefikleri, İran kampanyasında elde edilen zaferin ardından şimdi rotayı değiştirmek için gereken siyasi güce sahip olduğunu vurguladı. Netanyahu’nun Gazze ateşkes görüşmelerine katılan İsrailli temsilcilere daha geniş bir müzakere yetkisi verdiği, bu durumun daha açık bir tavır sergileyebileceğine işaret ettiği değerlendirilmekte. Salı günü hükümetin yaptığı bir açıklamada, İran ile olan 12 günlük çatışma süresince kazanılan başarılar sıralandı. Açıklamada, İsrail’in İran’ın nükleer programı tehdidini bertaraf ettiği, balistik füze cephaneliğini etkisiz hale getirdiği, paramiliter güçlerden yüzlercesini yok ettiği ve Tahran’da İran liderliğiyle bağlantılı birçok hedefi imha ettiği ifade edildi. Ancak, nükleer programa verilen hasarın boyutu hâlâ netlik kazanmadı zira İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının kesin konumu bilinmiyor.
NETANYAHU’NUN SEÇİM STRATEJİLERİ
Bu bilgiler doğrultusunda, İsrail’de bu detayların artık görünümden daha az önemli olduğu düşünülüyor. Başbakanın en sert muhalifleri bile, ABD Başkanı Donald Trump’ı saldırıya ikna etmesini “cesur ve dahiyane” olarak nitelendiriyor. İsrail basınında, Netanyahu’nun kısa süre içinde Gazze savaşını sonlandırarak ani bir seçim çağrısı yaparak İran üzerindeki zaferle kampanya yürütebileceği yönünde ihtimaller paylaşılıyor. Böyle bir adım, Gazze’de hâlâ tutulan, hayatta veya ölü olan pek çok İsrail vatandaşının geri getirilmesini de içerebilir. Ancak Netanyahu’nun sert koalisyon ortaklarından gelen açıklamalar, Hamas’ın ortadan kaldırılmadan savaşın sonlandırılmasına karşı direncin hâlâ var olduğunu ortaya koyuyor.
Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, “Şimdi tüm gücümüzle yeniden Gazze’ye dönmeli, görevimizi tamamlamalı — Hamas’ı yok etmeli ve rehinelerimizi geri getirmeliyiz” şeklinde bir açıklama yaptı. Bu yüzden analistler, Netanyahu’nun İsrail parlamentosunun temmuz sonunda yaz tatiline girmeden önce Hamas ile bir anlaşmayı ilerletmeyi erteleyebileceğini bildiriyor. Normal şartlarda, milletvekillerinin hükümetin düşmesine yönelik oylama yapmasını yaz tatili sonuna kadar engelleyebilir, bu da Netanyahu’ya iktidarda birkaç ay daha kalma imkanı tanır.
GÖRÜŞMELERDEKİ ZORLUKLAR VE NETANYAHU’NUN TAKTİĞİ
“İran’daki başarıları ona kesinlikle bir sonraki seçim için gereken siyasi krediyi veriyor ve artık hükümetinin düşmesini göze alabilir” değerlendirmesini yapan İsrailli siyasi yorumcu Tal Shalev, “Ama bu kadar hızlı bir seçim isteyip istemediğinden emin değilim, bu yüzden Gazze’deki adımını yaz tatiline kadar erteleyebilir” şeklinde eklemelerde bulundu. Netanyahu, tavrını hafifletse bile, Hamas geçen yılki önemli müzakerelerde olduğu gibi görüşmeleri yavaşlatabilir veya engelleyebilir. Hamas liderlerinin sürgüne gitmesi beklenmiyor ve bu, İsrail’in hâlâ ısrarcı olduğu bir talep.
Ancak Netanyahu, belki de en büyük engel olan kalıcı ateşkes talebinde daha esnek olabileceği ihtimali gündeme geldi. Hamas, savaşın tamamen sona ermesini ve Gazze’de etkili bir güç olarak varlığını sürdürmeyi talep ediyor. İsrail ise yalnızca geçici bir anlaşma istediği, Mart ayında olduğu gibi, bir önceki ateşkesi çökertip yeniden savaşa dönme seçeneğini elinde tutarak ilerlemek istiyor. Bazı analistler, Netanyahu’nun artık zayıf bir konumda görünmeyeceği için daha fazla esneklik sergilemeye başlayabileceğini öne sürdü. 7 Ekim 2023’te Hamas’ın İsrail’e saldırarak, ülke tarihinde en büyük güvenlik felaketini yaşatmasının ardından, Netanyahu’nun “İsrail’in güvenliğini sağlayan lider” imajı hasar aldı. Ancak geçen yıl İran’a ve Lübnan’daki müttefiki Hizbullah’a ağır darbeler vurmasıyla güvenlik alanındaki profilini yeniden güçlendirdi. “7 Ekim’in başarısızlığından kendini olabildiğince uzaklaştırmaya çalışıyor, bir sonraki seçime farklı bir hikayeyle gitmeyi umuyor” diyen Shalev, “İran kampanyası ona kesinlikle anlatacak yeni bir hikâye sundu” şeklinde değerlendirmelerde bulundu. Ancak Netanyahu’nun elde ettiği bu zaferin yaz sonuna kadar süreceği konusunda kesin bir öngörü yok. Eğer İran nükleer programını hızlı bir şekilde yeniden yapılandırırsa veya İsrail ve ABD’nin saldırılarının etkisi beklenenden daha az olursa, başbakanın zafer anlatısı çabuk dağılabilir.