İstanbul’da binalar, depreme karşı önlem alınmadan çökme tehlikesiyle karşı karşıya. Dün Maltepe’de kendiliğinden yıkılan bir bina, bu durumu gözler önüne serdi. Riskli ve ruhsatsız kat çıkılmış 7 katlı binanın ilk üç katında ciddi göçükler meydana geldi. Olay sonrası mikrofon uzatılan vatandaşlar, dönüşümün gerektiğini ancak anlaşamadıklarını dile getirdi. İstanbul’da yüz binlerce yapı benzer risklerle dolu. Dönüşüm şart deniliyor ama harekete geçmiyor. Bu tabloyu önlemenin yolu ise kentsel dönüşüm.
DÖNÜŞÜM SEFERBERLİĞİNE YENİ YAKLAŞIMLAR
Dönüşüm sürecinde vatandaşın en büyük sorunu, gerçekçi olmayan beklentiler. Herkes evi için en iyisini istemekte haklı. Fakat bazıları, 100 metrekare evi 70 metrekareye düşürmeyi kabul etmeyerek süreci uzatıyor. Bu durum, hem kendi hem de komşularının yaşam hakkını tehlikeye atıyor.
KİRA YARDIMI SORUNU
Dönüşüm kampanyasında kamu, taşınma desteği sağlıyor. Ancak İstanbul’da kiralar oldukça yüksek. 100 metrekarelik bir evin ortalama kirası 44-45 bin TL. Bu nedenle dar ve orta gelirli vatandaşlar, geçici barınma sorunları nedeniyle dönüşüm sürecine girmekten çekiniyor. Yeni sosyal kiralık konut projesi, bu durumu aşmak için önemli bir adım.
BELEDİYELERİN ROLÜ
İstanbul’da bazı ilçelerde başarılı dönüşüm çalışmaları mevcut. Ancak her belediyenin dönüşüm konusunda aynı hassasiyeti göstermediği gözlemleniyor. Yerel yönetimler, mahallelerini daha iyi tanıdıkları için bu konuda öncü olmalı. Risk envanteri oluşturulmalı ve vatandaşlarla birebir iletişim kurulmalı.
DAR GELİRLİ AİLELER İÇİN YENİ MODELLER
Hibe ve kredi imkanları olsa da bazı aileler, bu desteklerden yararlanacak durumda değil. Dönüşüm Kanunu ile getirilen ‘ömür boyu ücretsiz oturma hakkı’ düzenlemesi, bu aileler için önemli bir fırsat. Bu uygulamanın yaygınlaştırılması ve alternatiflerin sunulması gerekiyor.
BİLİNÇLENDİRME ÇALIŞMALARI
Araştırmalar, vatandaşların dönüşüm destekleri hakkında yeterli bilgiye sahip olmadığını gösteriyor. Bu nedenle, bilgilendirme ofisleri kurulmalı ve toplantılar düzenlenmeli. Destekler ve dönüşüm süreci, halka net bir şekilde anlatılmalı.
İSTANBUL'DA RİSKLİ YAPILARIN DURUMU
İstanbul’da 600 bini çok riskli olmak üzere 1.5 milyon riskli bağımsız birim bulunuyor. Kamu kampanyalarıyla bazı iyileşmeler sağlansa da, risk durumu hala ciddi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 40 bin binada inceleme gerçekleştirdi ve 18 bin 800 bina yüksek riskli olarak tespit edildi.
KONTROL YAPTIRMANIN ÖNEMİ
Kamu desteklerinden yararlanmak isteyenlerin, lisanslı kurumlara risk tespiti yaptırması gerekmekte. 1999 öncesi inşa edilmiş, projesiz veya ruhsatsız binalar risk altında. Beton dayanımı yetersiz ve yapısal sorunları olan binalar için kontrol yaptırmak şart.
DEVLETİN SUNDUĞU DESTEKLER
İstanbul’daki riskli yapılar için ‘Yarısı Bizden’ kampanyası başlatıldı. Kampanya 31 Aralık 2027’ye kadar uzatıldı. Her konut için 875 bin TL hibe ve kredi, 125 bin TL taşınma desteği sunulmakta. İşyerleri için de benzer destekler sağlanıyor.
DÖNÜŞÜM KREDİSİ İMKANLARI
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, dönüşüm kredisi sunuyor. İlk yıl ödemesiz, 0.69 faiz oranıyla 3 milyon TL’ye kadar finansman imkanı mevcut. Krediden yararlanmak için hane gelirinin, taksitin en az yüzde 70’ini karşılaması gerekiyor.
BAŞVURU SÜRECİ VE ŞARTLARI
Başvuru süreci üç aşamalı. İlk olarak, riskli yapı sahipleri lisanslı müteahhitlerle sözleşme imzalamalı. İkinci aşamada gerekli belgeler sisteme yüklenmeli. Son aşamada ise hak sahipleri, bankaya başvurarak gerekli işlemleri tamamlamalı. Krediden yararlanmak için 6 ayda 284 bin 272 bağımsız bölüm için ön başvuru alındı.