KIBRIS’TA TARİHİ BİR DÖNÜM NOKTASI
Kıbrıs Barış Harekatı’nın 51. yılı kutlanıyor. Osmanlı Devleti’nin 1878’de Rusya’ya karşı kaybettiği savaşın ardından, geçici olarak İngiltere’ye kiralanan Kıbrıs, 5 Kasım 1914’te İngiltere tarafından tek taraflı olarak ilhak edildi. Ada’nın İngiliz yönetimine resmen devri ise 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması ile gerçekleşti.
Kıbrıslı Rumlar, 1821’den bu yana gerçekleştirmeyi planladıkları “Enosis” yani Kıbrıs’ı Yunanistan’a bağlama hayallerini İngiliz yönetimi döneminde açığa çıkarmaya başladı. Yunanistan’ın da desteğini alan Rumlar, adayı ele geçireceklerini düşünseler de, diplomatik yollarla başarı elde edemeyince silahlı mücadeleye yöneldi. 1955 yılında terör örgütü EOKA’yı kurarak, 1 Nisan’da saldırılara başladılar.
KATLİAMLAR VE GÖÇLER
EOKA, “Enosis”e karşı olan herkesi hedef alarak, 1958 sonuna dek 400 Rum, 109 Türk ve 100 İngiliz’i katletti; 33 Türk köyü gerek baskılar sonucu gerekse korku nedeniyle boşaltıldı. Kıbrıs Türkleri, bunun karşısında Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) adı altında savunma yapılarını birleştirdi. Adadaki kaos, ancak 1959’da imzalanan Zürih ve Londra Antlaşmaları ile kontrol altına alındı. Bu antlaşmalar doğrultusunda, Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin garantörlüğünde, 1960’ta Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Ancak, 1963’te Rum yönetimi, Türk toplumuna anayasa ile tanınan hakları tek taraflı olarak kaldırdı ve Türkler yeniden saldırılara maruz kaldı.
20 Aralık 1963 gecesi, Lefkoşa’nın Tahtakale semtinde Kıbrıslı Türklerin vurularak öldürülmesi ile başlayan olaylar, “Kanlı Noel” olarak kayıtlara geçti. Bu olaylar sonucunda 364 Kıbrıslı Türk hayatını kaybetti, 103 Türk köyü boşaltıldı ve yaklaşık 25 bin kişi evsiz kaldı. 24 Aralık’ta Lefkoşa’nın Kumsal semtine düzenlenen saldırılarda, Kıbrıs’taki Türk Alayı’nda görevli Binbaşı Nihat İlhan’ın eşi ve üç çocuğu evlerinin banyosunda katledildi. Bu trajedi, Kıbrıs Türk halkının maruz kaldığı acıların sembollerinden biri oldu.
ERENKÖY DİRENİŞİ
5 Ağustos 1964’te Rum ve Yunan kuvvetleri, Kıbrıs Türk halkının önemli savunma noktası olan Erenköy’e saldırdı. Sivil halka yönelik ağır saldırılar başlatıldı ve Yunan savaş uçakları Erenköy’ü bombaladı. Bu duruma Türkiye garantörlük hakkını kullanarak sınırlı bir hava harekâtı düzenledi. Türk Hava Kuvvetleri müdahalesiyle toplu kıyımın önüne geçildi. 8 Ağustos 1964’te gerçekleşen hava çatışmalarında bir Türk Hava Kuvvetleri pilotu olan Yüzbaşı Cengiz Topel, esir alındı ve işkenceye maruz kalmasının ardından şehit edildi.
1974 BARIŞ HAREKATI
Adadaki gerilim yıllarca sürdü ve Türkiye 20 Temmuz 1974’te garantör devlet olarak uluslararası anlaşmalardan doğan hakkını kullanarak Kıbrıs Barış Harekatı’nı başlattı. Türk Silahlı Kuvvetleri, Kıbrıs Türklerini korumak ve adaya barışı getirmek amacıyla müdahaleye başladı. Birleşmiş Milletler’in çağrısıyla 22 Temmuz’da ateşkes sağlandı. Ancak kısa süre sonra başlayan Cenevre Görüşmeleri, Rum ve Yunan taraflarının uzlaşmaz tutumu nedeniyle sonuçsuz kaldı.
İKİNCİ AŞAMA: AYŞE TATİLE ÇIKSIN
14 Ağustos 1974’te ‘Ayşe tatile çıksın’ parolasıyla ikinci aşama harekât başlatıldı. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin gerçekleştirdiği ikinci müdahaleyle adada kalıcı barış ve güvenlik ortamı sağlandı. Bu süreçte 498 Mehmetçik ve 786 Kıbrıslı Türk mücahit şehitlik mertebesine ulaştı. Kıbrıs Barış Harekatı, Türk tarihine yön veren önemli bir dönüm noktası oldu.
HAREKATIN DÜNYAYA DUYURULMASI
Kıbrıs Barış Harekatı’nın tüm sürecini izleyerek kamuoyuna aktaran Anadolu Ajansı, 20 Temmuz 1974 sabahındaki askeri müdahaleyi dünyaya ilk duyuran kurum oldu. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin harekâtını saat 06.10’da “Başbakan açıkladı: Kıbrıs’tayız” başlığıyla abonelerine servis etti. Başbakan Bülent Ecevit’in Türk ordusunun Kıbrıs’a müdahalesi ile ilgili, “Bu çıkartma harekâtı, insanlığa ve Kıbrıslılara şeref kazandıracaktır” sözleri ile duyuruldu.
HEYECANLI BİR GÜN
Harekatın başlaması ile Türkiye genelinde büyük bir heyecan oluştu. Ajans, “flaş… flaş… flaş…” koduyla haberini yayına soktu ve Başbakan Ecevit’in açıklamaları hızla duyuldu. Radyolar, programlarını keserek marş yayınına geçti; AA, TRT ve gazetelerin telefonları kilitlendi, halk gelişmeleri öğrenmek için yarıştı. Yabancı basın da duruma kayıtsız kalmadı.
TARİHİ AÇIKLAMALAR
Harekâtın ardından Başbakan Bülent Ecevit ile Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan, basına önemli açıklamalarda bulundu. Ecevit, “Türk Silahlı Kuvvetlerimiz, Kıbrıs’ta indirme ve çıkarma harekâtına başlamıştır.” ifadelerini kullandı. Erbakan ise, harekâtın amacını vurgulayarak, “Eğer karşımızda dirençle karşılaşmazsak kan dökülmeyecek. Bu hareket, dünya barışının teminine katkı sağlayacaktır” dedi. Anadolu Ajansı, olayları aktarırken tarihe tanıklık eden bir bellek olarak öne çıktı.