Mali baskılar ve artan ekonomik zorluklar
Mali baskılar, yükselen faiz giderleri, demografik değişimlerden dolayı sağlık hizmetleri maliyetlerindeki artış, savunma harcamalarının artışı ve doğal afetler ile iklim değişikliğinin neden olduğu ekonomik kayıplar, çeşitli ülkelerde giderek daha belirgin hale geliyor. Bu unsurlar, gelişmiş piyasalarda uzun vadeli borçlanma maliyetinin artmasını hızlandırıyor. Artan popülizm, sık kabine değişiklikleri ve siyasi belirsizlikler, hükümetlerin son dönemlerde artan kamu borcunu kontrol altına almak için gereken zorlu kararları almasını daha da zorlaştırıyor. Bu bağlamda, 2008 finansal krizi, avro krizi, Kovid-19 salgını ve Rusya-Ukrayna savaşı dönemlerinde, ülkelerin tercih ettiği çözümün genellikle yeni borçlanma olması dikkat çekiyor.
KÜRESEL KAMU BORCU BEKLENTİLERİ
Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) 17 Eylül tarihli analizi, küresel kamu borcunun Gayrisafi Yurt İçi Hasıla’ya (GSYH) oranının 2023’te 2,8 puan artarak yüzde 95,1 seviyesine geleceğini öngörüyor. Ayrıca, IMF’ın olumsuz senaryosuna göre, küresel kamu borcunun 2027’ye kadar yaklaşık yüzde 117’ye yükselerek 2. Dünya Savaşı’ndan bu yana en yüksek seviyeye ulaşabileceği belirtiliyor. Fransa, İngiltere ve ABD gibi büyük ekonomilerin bu artıştaki başlıca etkenler arasında yer aldığı ifade ediliyor. Bununla birlikte, birçok ülkede brüt finansman ihtiyaçlarının yüksek seviyelerde kalması bekleniyor.
Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü’nün (OECD) raporuna göre, 2023’te 14 trilyon dolar olan devlet tahvil ihraçları, 2024’te 16 trilyon dolara ulaşacak. Bu miktarın 2024 içinde 17 trilyon dolara çıkarak rekor kırması bekleniyor. Gelişmekte olan ülkelerde de borçlanma seviyesi önemli oranda artarken, 2007’de 1 trilyon dolar seviyesinde olan tahvil ihracı, 2024’te 3 trilyon doları geçecek. Bu ülkelerde mevcut borç seviyesi ise 2007’deki 4 trilyon dolardan 2024’te 12 trilyon dolara yükselebilir.
GELİŞMİŞ ÜLKELERİN BORÇ DURUMU
Uluslararası Finans Enstitüsü’nün (IIF) “Küresel Borç Monitörü” raporuna göre, yılın ikinci çeyreği itibarıyla küresel borç 337,7 trilyon dolara ulaşırken, bu rakamın büyük bir kısmı gelişmiş ekonomilere ait. Gelişmiş ekonomilerin toplam borcu ise 228,2 trilyon dolar olarak kaydedildi. Birçok gelişmiş ekonomide borç ihtiyaçları, salgın öncesi seviyelerin üzerinde kalmaya devam ediyor. Almanya, Fransa ve Japonya gibi ülkelerde artan mali yükler dikkat çekiyor. Öte yandan, ABD’nin borç durumu da endişe verici. Ülkenin kısa vadeli borçları, toplam ulusal borcun yaklaşık yüzde 20’sini oluşturuyor ve bu durum, merkez bankalarının para politikası bağımsızlıklarını zorlayabilir.
ÜLKELERDE BORÇ OTORİTESİ
Fransa, son dönemlerdeki siyasi krizlerle yatırımcıların en çok endişe duyduğu ülkelerin başında geliyor. Ülkedeki kamu borcu, GSYH’nin yüzde 113,9’unu bulurken, bu oranın 2030’a kadar yüzde 128’e çıkacağı tahmin ediliyor. İtalya, Avro Bölgesi’nde en yüksek kamu borcuna sahip ülkelerden biri olarak dikkat çekiyor. Ülkenin borç yükü, GSYH’nin yaklaşık yüzde 140’ı seviyesinde. İngiltere, kamu borcunun GSYH’nın neredeyse yüzde 100’üne ulaştığını ve bunun faiz yükünün kamu harcamalarının önemli bir kısmını oluşturduğunu bildiriyor. ABD’nin borç yükü ise yaklaşık 37 trilyon doları geçerken, bu borcun faiz ödemeleri yıllık bazda 1 trilyon doları aşıyor. Japonya da GSYH’nin yüzde 235’ine ulaşan borç oranıyla finansal istikrar konusunda endişe yaratan bir konumda.
AB BORCU VE GELECEK PLANLARI
Avrupa Birliği’nde kamu borcunun GSYH’ye oranının 2025’in ilk çeyreğinde yüzde 81,8’e yükselebileceği tahmin ediliyor. Bu durum, Birliğin borçlarının geri ödenmesiyle ilgili tartışmaları gündeme getirirken, AB Komisyonu Kovid-19 dönemi için piyasalardan aldığı borçları yeniden finanse etme konusunda çözümler arıyor. Ancak Almanya’nın bu duruma karşı çıktığı da belirtildi.