AFGAN VERİ SIZINTISIYLA İLGİLİ KRİZİN DETAYLARI
Bir Kraliyet Deniz Piyadesi tarafından yapılan hatalı bir e-posta gönderimi, Taliban ile savaşta Britanya askerlerine destek veren 25 bin Afgan’ın bilgilerini içeren bir listenin sızmasına sebep oldu. Bu durum hem insanların hayatlarını tehlikeye attı hem de İngiltere hükümetini büyük mali krizle karşı karşıya bıraktı.
KAZANIN AYRINTILARI
İngiltere Özel Kuvvetleri’nin Regent’s Park Barracks’taki bir Kraliyet Deniz Piyadesi, Şubat 2022’de, Afganların Birleşik Krallık’ta oturum hakkı kazanması için yürütülen Afghan Relocations and Assistance Policy (ARAP) programına başvuran 25 bin kişinin bilgilerini yanlışlıkla iki kez güvenilir Afgan temaslarına gönderdi. Gönderilen liste, başvuru sahiplerinin kimlik bilgilerini ve aile üyelerini içeriyordu. Bu durum, Afganistan’da yeralan Taliban tarafından hedef alınma riskini ciddi ölçüde artırarak, sızdırılan kişilerin hayatını tehlikeye attı.
GİZLİLİK VE HUKUKİ MÜCADELE
Veri sızıntısının ortaya çıkmasının ardından, savunma bakanlığı 1 Eylül 2023’te yüksek mahkemeden “süper tedbir kararı” aldı. Bu karar, veri ihlalinin detaylarının ve tedbir kararının kamuya açıklanmasını engelledi. Mahkeme, bu tür bir gizliliğin “hayat kurtaracağı” gerekçesiyle bu önlemi uygun buldu. Ancak yargıç Mr Justice Chamberlain, bu tür gizliliklerin “sansüre yol açtığını” ve kamu harcamalarının medya ve parlamentonun denetimi olmadan alındığını eleştirdi.
ZAMAN ÇİZELGESİ
Şubat 2022: Hatalı gönderim gerçekleşti.
14 Ağustos 2023: Bir Facebook kullanıcısı veritabanından bilgi paylaştı.
15 Ağustos 2023: Savunma Bakanı’na Taliban’ın “öldürme listesi” uyarısı yapıldı.
1 Eylül 2023: Yüksek Mahkeme süper tedbir kararı aldı.
Kasım 2023: Kabine alt komitesi, tazminat paketi planladı.
Şubat 2024: Yargıç, hükümetin yardımda yetersiz kaldığını belirtti.
21 Mayıs 2024: Yargıç süper tedbir kararının kaldırılmasını istedi.
15 Temmuz 2025: Süper tedbir kararı kaldırıldı.
TOPLAM MALİYET VE YENİ YERLEŞTİRME OPERASYONLARI
Hükümet, listede adı geçen 11 bin 500’den fazla Afgan’ın Birleşik Krallık’a doğrudan getirilmesi gerektiğini, fakat bunun kamuya açıklanmadan yapıldığını ifade etti. Bu yeniden yerleştirme operasyonunun toplam maliyetinin 6 ila 7 milyar pound arasında olduğu tahmin ediliyor. Savunma Bakanlığı, verinin Taliban’a geçme ihtimalini dikkate alarak özel yerleştirme programları başlattı ve sızıntının kamuoyuna yansımasını engellemek için mahkemeye başvurdu.
VERİ İHLALİ NASIL ORTAYA ÇIKTI?
Ağustos 2023’te bir Facebook kullanıcısının listeyi paylaşması ile hükümet veri sızıntısını fark etti. Bu kişi, listenin gerçekliğini kanıtlamak için başvuru sahiplerine ait kişisel bilgileri ifşa etti. İhlalin ardından İngiltere ve Pakistan’daki yetkililer, Afganların dikkatli olmalarını istedi. Yetkililer, durumu resmi bir suç soruşturması gerektirmeyecek şekilde değerlendirdi. Ancak, bilgiler en az bir vakada yüksek meblağlara satıldı. Yargıç Chamberlain, kamuoyunun bilgi edinme hakkının engellenmesinin demokrasiyi zedelediğini belirtti ve hükümetin harcamaları hakkında “gerçek olmayan ya da eksik bir anlatım”da bulunduğunu ifade etti.
GÜNCEL DURUM VE SON GELİŞMELER
2025 Temmuz ayında mahkeme süper tedbir kararını kaldırdı. Bu gelişme ile medya ve kamu, yaşananların tamamını öğrenebilme imkanına kavuştu. O tarihe kadar yaklaşık 16 bin Afgan ve yakınları güvenli bir şekilde İngiltere’ye taşınmıştı. Eski bir savunma istihbarat yetkilisinin incelemesine göre, Taliban’ın bu bilgileri kullanarak kapsamlı bir intikam planı yaptığına dair yeterli kanıt bulunmuyor. Ancak, kamu kaynaklarının kullanıldığı bu süreçte yaşananlar hala tartışma konusu olmaya devam ediyor.