Honduras’ın Catacamas kentindeki terk edilmiş bir göz kliniğinde dikkatlice yürüyen Hector Zelaya, yeniden görmeyi öğrenen birinin yavaş adımlarıyla ilerliyor. Nisan ayında burada katarakt ameliyatı olması gereken orta yaşlı adam, Honduras hükümetinin Mart ayında Küba’nın “Mucize Misyonu” adlı sağlık programıyla yaptığı sözleşmeyi tek taraflı feshetmesiyle mağdur oldu. Başkent Tegucigalpa’nın yaklaşık dört saat doğusunda, yemyeşil bir tepenin eteklerinde bulunan klinik, bölgedeki tek kamu göz sağlığı merkeziydi.
HONDURAS'TA KÜBA SAĞLIK MİSYONU İPTAL EDİLDİ
Kesinti kararı, muhafazakar çizgisiyle bilinen ve geçen yılki seçimde ABD Başkanı Donald Trump’ın desteğini alan Devlet Başkanı Nasry “Tito” Asfura’dan geldi. Asfura, Kübalı doktor, hemşire ve diğer sağlık personelinin Honduras’taki görevlendirilmesinin yerel düzenlemelere uygun olmadığını savundu. Honduras, Amerika kıtasında Küba sağlık misyonlarıyla sözleşmesini iptal eden birkaç ülkeden biri oldu. Jamaika, Guyana, Guatemala ve hatta son 20 yılda en fazla Kübalı doktorun görev yaptığı Venezuela da bu sözleşmeleri sonlandırdı veya sonlandırma sürecine girdi.
ABD BASKISI VE KÜBA'NIN TEPKİSİ
Havana yönetimi bu kararları eleştirerek, Trump yönetiminin Küba’ya yönelik diplomatik ve ekonomik baskı kampanyasının bir parçası olduğunu belirtti. Geçtiğimiz hafta ABD hükümeti, 94 yaşındaki eski Küba Devlet Başkanı Raúl Castro hakkında iddianame hazırladı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Şubat 2025’te Küba sağlık misyonlarından sorumlu üçüncü ülke yetkililerine vize kısıtlaması getirileceğini açıkladı. Bu kapsamda son bir yılda Orta Amerika, Afrika, Karayipler ve Brezilya’dan yetkililere vize kısıtlaması uygulandı. Rubio, “Küba rejiminin insanlarına baskı yapması ve zorla çalıştırmadan kâr sağlayanların hesap vermesi için adım atıyoruz” dedi.
DÜŞÜK GELİRLİLER İÇİN TEK UMUT
Ancak Zelaya gibi düşük gelirli kırsal kesim çalışanları için Küba programı, uygun fiyatlı sağlık hizmetine ulaşmanın tek yoluydu. Honduras’ta ortalama aylık ücret 400 ila 800 dolar arasında değişirken, Catacamas’taki Küba kliniği ülkenin en büyük eyaletinde göz ameliyatı yapılan tek kamu sağlık kurumuydu. Zelaya, ailesinin yardımıyla özel bir klinikte 2 bin 250 dolar harcayarak ameliyat oldu ve “Buradaki çoğu insan bunu ödeyemez” dedi.
TARTIŞMALI MİSYONLAR VE İNSAN HAKLARI RAPORU
Küba sağlık misyonları uzun süredir tartışma konusu. Bir yanda bu ekipler, Catacamas gibi ücra noktalarda kamu sağlığını yaygınlaştıran bir araç olarak görülürken, diğer yanda eleştirmenler bunları 1960’lara dayanan otoriter bir diktatörlüğün halkla ilişkiler aracı olarak değerlendiriyor. Nisan ayında Amerikalılar Arası İnsan Hakları Komisyonu’nun kapsamlı bir raporu, ekiplerin olumlu katkılarını kabul ederken Küba yönetiminin zorla çalıştırma ve baskıcı yöntemler uyguladığını iddia etti. Raporda, sağlık personelinin düşük ücret aldığı, görev yaptıkları ülkelerin ödediği ücretin çok azını aldıkları, ayrılmalarına izin verilmediği ve devrim adına siyasi mesajlar vermeye zorlandıkları belirtildi. Küba hükümeti bu iddiaları daha önce de reddetmişti ve misyonlarla ilgili soruları yanıtsız bıraktı.
SAĞLIK ÇALIŞANLARININ DENEYİMLERİ
Venezuela’da görev yapmış iki eski Kübalı sağlık çalışanı, insan hakları komisyonunun iddialarını doğruladı. Ailelerini korumak için isimlerinin gizli kalmasını isteyen çalışanlar, Küba’da bulamadıkları ekonomik fırsatlar için misyonlara katıldıklarını ancak amirleri ve sistem tarafından sömürüldüklerini anlattı. 35 yaşındaki fizyoterapist, 2017-2024 arasında iki farklı görevde Venezuela’da bulunduğunu ve daha sonra ülkeyi terk ettiğini söyledi. “Küba’da maaşınız ya yemeğinizi, ya kıyafetinizi ya da ayakkabınızı karşılar ama üçünü birden karşılayamaz” diyen fizyoterapist, misyon sayesinde para biriktirebildiğini ancak sonunda ayrılmaya karar verdiğini belirtti. İlk kez 26 yaşında Venezuela’ya gittiğini anlatan çalışan, “Bir süpermarkete ilk gittiğimde, kendi maaşımla istediğimi alabileceğime inanamadım” dedi. İlk görevinde 6 bin doların üzerinde para biriktiren çalışan, daha sonra Kolombiya’ya taşındı ve misyonlardan aldığı eğitim sayesinde özel bir klinikte iş buldu. “Küba bir balon gibi, içindeyken dış dünyanın kötü olduğunu söylüyorlar. Oysa ancak çıktığınızda gözleriniz açılmaya başlıyor” ifadelerini kullandı.