Ekim ayı, Nobel sezonunun geldiği dönemi müjdeliyor. Fizik, kimya ve tıp alanlarındaki bilim insanları, Stockholm’de bu yılın ödül sahiplerini belirlemek için heyecanla bekliyor. Fakat matematikçiler için bu dönem, her yıl olduğu gibi buruk bir şekilde geçiyor, zira matematik dalında Nobel Ödülü yer almıyor.
NOBEL ÖDÜLÜNÜN YOKLUĞUNUN NEDENİ
Matematik alanında bugüne kadar hiç Nobel Ödülü verilmedi. Bunun ise, yaygın bir efsane olan kıskançlık veya aşk gibi bir sebebe dayandığına dair bir kanıt bulunmuyor. Rivayetlere göre Alfred Nobel, sevgilisi Sofie Hess’in ünlü matematikçi Gösta Mittag-Leffler ile ilişkisini öğrendiğinde matematiği ödül listesinden çıkardığı söyleniyor. Ancak gerçek neden, çok daha basit ve Nobel’in karakterini yansıtan bir özellik taşıyor. 1833-1896 yılları arasında yaşayan Alfred Nobel, insanlığın yararına olacağına inandığı keşiflere değer veren bir idealistti. En meşhur icadı ise dinamit oldu. Nobel, vasiyetinde ödülün “insanlığa en büyük yararı sağlayanlara” verilmesini istemişti. “Fizik ve kimya ödülleri İsveç Bilimler Akademisi tarafından, fizyoloji veya tıp ödülü Karolinska Enstitüsü tarafından, edebiyat ödülü Stockholm Akademisi tarafından, barış ödülü ise Norveç Parlamentosu’nun seçeceği beş kişilik bir komite tarafından verilecektir” ifadeleriyle bunu belgeliyordu.
EKONOMİ ÖDÜLÜNÜN KATILIMI
Matematik bu ödül listesinde yer almadı. 1969’da İsveç Merkez Bankası’nın desteğiyle ekonomi alanına bir ödül eklendi, ancak matematik hâlâ dışarıda kalmaya devam etti. Bunun temel nedeni, Nobel’in “uygulamalı bilim” konusundaki ilgisi olarak açıklanıyor. Mühendislik, teknoloji ve insanların hayatını doğrudan etkileyen keşifler ona ilham veriyordu. Dolayısıyla matematik, onun gözünde fazla soyut ve pratik değeri olmayan bir alan olarak görünüyordu. Bugün bile Nobel ödüllerinin daha çok deneysel ve somut buluşlara odaklandığı gözlemleniyor. Fizik ödülleri, teorik çalışmalarla destekleniyor olsa da, son yıllarda mühendislik alanlarındaki ilerlemelere daha fazla önem verildiği görülüyor.
BAŞKA BİR ARAŞTIRMA
Başka bir kaynak, İsveç’teki matematikçilerin zaten saygın bir konumda olduğuna işaret ediyor. Mittag-Leffler, dönemin kralı Oscar II’nin yakın arkadaşıydı ve Avrupa’da matematikçilere ödüller verilmesi sürecinde etkin rol oynamıştı. Ayrıca yalnızca matematik değil, mühendislik, biyoloji ve çevre bilimleri gibi pek çok alan Nobel kategorileri dışındadır. Ancak bu alanlar kimi zaman dolaylı yollarla ödüllere dahil olabiliyor. Örneğin, tıp veya fizyoloji ödülleri genellikle biyoloji temelli buluşlara yönlendiriliyor. Yarı iletkenler, malzeme bilimi veya lazer teknolojisi gibi mühendislik başarıları da fizik ya da kimya kategorilerinde ödüllendirilebiliyor. Dolayısıyla matematikçilerin Nobel ödüllerinin olmaması bir eksiklik gibi görünse de, matematik alanında Fields Madalyası, Abel Ödülü gibi önemli ödüller ile Nobel ödüllerinin dayandığı matematiksel temeller onların önemli başarıları olarak kayıtlara geçiyor.