Meksikalı fenomen César Gastélum, bir fast-food restoranının önünde canlı yayın yaparken motosikletli iki kişinin silahlı saldırısına uğrayarak başından vuruldu. Kuzeybatı Meksika’daki Sinaloa eyaletinin başkenti Culiacán’da salı günü yaşanan saldırı yalnızca birkaç saniye sürdü ve Gastélum’un TikTok yayınını izleyen binlerce sosyal medya kullanıcısı cinayete canlı tanık oldu. Ölüm haberinin dünyaya yayılmasıyla birlikte Meksika’da özellikle en tehlikeli eyaletlerde fenomen cinayetlerinin artması endişe yaratıyor. Uzmanlar bu durumu içerik üreticileri ile suç örgütleri arasındaki olası bağlantılara ve Sinaloa Karteli’nin farklı grupları arasındaki devam eden çatışmalara bağlıyor. Gastélum’un Instagram ve TikTok’taki son paylaşımlarına üzüntü ve inançsızlık ifade eden binlerce yorum yağdı. Birçok kullanıcı “Huzur içinde yat” ve “César için adalet” yazarken, bir hesap geçen yıl Jalisco eyaletinin Zapopan kentinde canlı yayın sırasında öldürülen güzellik fenomeni Valeria Márquez’in benzer trajedisine dikkat çekti.
SORUŞTURMA İKİ OLAYI BİRLİKTE ELE ALIYOR
Meksika federal yetkilileri, Gastélum ve Márquez cinayetlerinin uyuşturucu kartelleriyle bağlantılı olup olmadığını belirlemek için soruşturma başlattı. Gastélum’un dosyasında, Sinaloa Karteli’nin bir grubuna atıfta bulunduğu paylaşımlar inceleniyor. Márquez’in dosyasında ise federal güvenlik kabinesi, soruşturmalara göre Márquez’in yakın zamanda tutuklanan ve genç kadının öldürülmesinin istendiği iddia edilen suç örgütü lideri Ramón Ángel Álvarez Ayala’nın oğluyla ilişkisi olduğunu açıkladı. Álvarez Ayala’ya ulaşılamadı.
SİNALOA'DA FENOMEN CİNAYETLERİ ARTIYOR
Meksika’da kaç fenomenin öldürüldüğüne dair resmi bir kayıt bulunmuyor. Yerel medya, son iki yılda ülke genelinde yaklaşık 20 vaka yaşandığını tahmin ediyor. Bu vakaların çoğu, Sinaloa Karteli’nin iki ana grubu Los Chapitos ile Los Mayos arasındaki çatışma nedeniyle şiddetin arttığı Sinaloa eyaletinde gerçekleşti. Çatışma, 2024’ün ikinci yarısında Sinaloa Karteli’nin kurucu ortağı Ismael “el Mayo” Zambada’nın ABD’ye transfer edilmesinin ardından başladı. Zambada, eski ortağı Joaquín “el Chapo” Guzmán’ın oğullarından Joaquín Guzmán López tarafından ihanete uğradığını iddia ediyor. Uzmanlar, Sinaloa’daki cinayetlerin doğrudan kartel çatışmasının dinamikleriyle bağlantılı olduğunu ve bu durumun sosyal medya fenomenlerini de hedef haline getirdiğini belirtiyor.
SON İKİ YILDA ÖLDÜRÜLEN FENOMENLER
Çatışma ve Şiddet Olaylarını İzleme Kuruluşu ACLED’in kayıtlarına göre 2024’ten bu yana Sinaloa’da fenomenlere yönelik 20 saldırı gerçekleşti ve bu saldırılarda 14 kişi hayatını kaybetti. Kuruluş, mahremiyet nedeniyle ölenlerin isimlerini açıklamıyor. Ancak federal ve yerel yetkililer ile yerel medyanın raporlarıyla karşılaştırılan verilere göre, kurbanlar arasında dokuz fenomen ve beş yakınları ya da bağlantılı oldukları kişiler yer alıyor. 2024’ten bu yana Sinaloa’da öldürülen dokuz fenomen şöyle: Rafael Lazcano Rosales “el Peinadito”, Juan Carlos López “el Chilango”, Jesús Miguel Vivanco García “el Jasper”, Leovardo Aispuro “el Gordo Peruci”, Agustín Paul Duarte “el Pinky”, Adalberto Peña “el Tata”, Víctor Manuel “el Brasileño”, Gerardo Moya “el Jerry” ve César Gastélum “Cesarín”.
ÖLDÜRÜLEN FENOMENLERİN YAŞAMLARI VE PAYLAŞIMLARI
Rafael Lazcano Rosales, 4 Haziran 2024’te Culiacán’da bir otomobil bayii önünde vurularak öldürüldü. Instagram hesabında kendini iş adamı, çiftçi, maraton koşucusu ve gezgin olarak tanıtıyordu. Platformda lüks araçları, alışverişlerini ve dünya seyahatlerini gösteren video ve fotoğraflar paylaşıyordu. Son paylaşımında Kaliforniya’nın San Diego kentinin tarihi merkezinde yürürken görünüyordu. Gastélum ise Instagram, TikTok ve YouTube’da toplam 1 milyondan fazla takipçiye sahipti ve benzer lüks yaşam içeriklerinin yanı sıra mizahi klipler de paylaşıyordu. TikTok’taki son videolarından birinde rahip kıyafetiyle sokakta görünüyor ve “Seni görmek için işlediğim günahları yalnızca Rab bilir aşkım” mesajı eşliğinde müzik çalıyordu. Gastélum’un eylül 2024’te YouTube’da paylaştığı bir videoda, iki ay sonra öldürülecek olan Leovardo Aispuro ile birlikte Culiacán kırsalında çeşitli silahlarla ateş ettiği görülüyordu. Gastélum videoda “Ekipmanı test edeceğiz. Her şeyden önce şehrin dışında, kimsenin olmadığı bir yerdeyiz, kimse tehlikede değil” diyordu. Juan Carlos López, 19 Ekim 2024’te vurularak öldürüldü. Culiacán ve Mazatlán sokaklarında yaptığı yürüyüşler ve “el Chapo”ya verdiği destek mesajlarıyla tanınıyordu. 2023 tarihli bir videoda “Her zaman Chapo’nun adamlarından biri olacağım” diyordu. Meksikalı yetkililer, son iki yılda öldürülen Sinaloa fenomenlerinden herhangi birinin suç gruplarıyla olası bağlantıları nedeniyle soruşturma altında olup olmadığını açıklamadı. Ancak öldürülen fenomenlerden Jesús Miguel Vivanco García, uyuşturucu kaçakçılığı örgütleriyle bağlantıları olduğu gerekçesiyle ABD Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi tarafından yaptırım listesine alınmıştı.
UZMANLAR CİNAYETLERİN ARKASINDAKİ NEDENLERİ AÇIKLIYOR
Uzmanlar, bazı fenomenlerin suç örgütleriyle ilişki içinde olduğunu ve öldürülmelerinin rakip gruplar tarafından yapılan misilleme eylemleri olabileceğini belirtiyor. Güvenlik uzmanları, fenomenlerin suç grupları için çifte işlev gördüğünü ifade ediyor: Sosyal medyadaki faaliyetler üzerinden kara para aklamaya yardımcı olmaları ve uyuşturucu kartellerinin yaşam tarzını ve imajını tanıtarak yeni üye kazanımını kolaylaştırmaları. Bir fenomenin öldürülmesi, karşı tarafa gözdağı verme mesajı olarak yorumlanabilir. Uzmanlar, bu saldırıların kamusal figürler üzerinden güç gösterisi yapma amacı taşıdığını vurguluyor. Ayrıca bazı fenomenlerin, uyuşturucu kaçakçılarının kendilerini övmek ve birbirleriyle iletişim kurmak için kullandığı “narkokorido” baladlarının modern bir versiyonunu ürettiğine dikkat çekiliyor. Kartel kurucularının çocuklarının bölge ve pazar paylaşımı mücadelesinde olduğu günümüzde, bu yeni suç örgütü liderlerinin özellikle sosyal medyayı yoğun kullanan ve kolayca örgüte çekilebilecek gençler arasında kendilerini tanıtmak için fenomen figürünü bir araç olarak gördüğü belirtiliyor. Uzmanlar, ülkenin kuzeyinde var olan uyuşturucu kültürünün etkisiyle birçok gencin kamyonet, silah ve uyuşturucu sahibi olmayı özenti haline getirdiğini söylüyor.