PARASAL SIKIŞMANIN ETKİLERİ ÜZERİNDEKİ ANALİZ
TCMB’nin “Parasal Sıkılaşma ve Gelir Düzeyine Göre Tüketim Harcamaları” başlıklı analizi, Merkezin Güncesi’nde yayımlandı. Altan Aldan, Barbaros Eriş ve Alper Yıldırım imzalı bu çalışmada, sıkı para politikasının hanehalkı harcamalarını gelir düzeyine göre nasıl şekillendirdiği incelendi. Analiz, “Tasarruf imkânı fazla olanlar yüksek mevduat getirisiyle harcamayı kesti, krediye bağımlı olanlar ise artan maliyetlerle yavaşladı” diyor.
YENİ YÖNTEMLE YIL GÖRÜMÜ
TÜİK’in yıllık Hanehalkı Bütçe Anketi verileri yeterli olmadığında, TCMB yaratıcı bir yol izledi. TÜFE sepetindeki ürünlere yapılan harcamalar ve hanehalkı gelirleri üzerinden temsili tüketici geliri hesaplandı. Ardından, perakende sektörü ciro ve satış hacmi verileriyle ürünler “yüksek, orta ve düşük gelir” gruplarına ayrıldı. Sonuç olarak, parasal sıkılaşma herkesi etkiledi ancak en fazla yüksek gelirlilerin cüzdanını vurdu.
ZENGİNLERİN SATIŞLARINDAKİ AZALMA
Analize göre, 2023’ün ikinci çeyreğinde yüksek gelir grubuna hitap eden ürünlerin ciro artışı, düşük gelir grubunun 1,5 katıyken, sıkılaşma sonrası bu fark kapandı. Dahası, zenginlere hitap eden ürünlerin ciro artışı, düşük gelir grubunun bile altına inmiş durumda. TCMB, bunun “yüksek gelirli hanelerin tasarrufa yöneldiğinin” bir kanıtı olduğunu vurguluyor.
SATIŞ HACİMİNDEKİ DEĞİŞİM
Satış hacimleri de benzer bir tablo sergiliyor. Parasal sıkılaşma öncesi, yüksek gelir grubuna hitap eden ürünlerin satış hacmi artışı, düşük gelir grubunun 3 katıyken, sıkılaşma sonrası bu oranlar eşitlendi. Ancak cirodan farklı olarak, yüksek gelir grubunun satış hacmi artışı hâlâ bir tık önde. Bunun sebebi, ürün gruplarındaki fiyat farklılaşmaları olarak gösteriliyor.
LÜKS TÜKETİMDEKİ ÖNEMLİ DÜŞÜŞ
Özetle, parasal sıkılaşma tüketimi her kesimde yavaşlatıyor, ama asıl darbeyi lüks harcamalar aldı. Zenginler birikimlerini mevduatta değerlendirirken, krediyle alışveriş yapanlar da yükselen maliyetler karşısında geri adım attı. Peki, bu durum ekonomiye nasıl etki edecek? Cevap, TCMB’nin satır aralarında saklı!