PUTİN’İN YENİ TEKLİFLERİ VE UKRAYNA’YA YÖNELİK TALEPLERİ
ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Alaska’daki tarihi zirvesinin ardından, barış görüşmeleriyle ilgili kritik bilgiler ortaya çıkıyor. Üç üst düzey Kremlin kaynağı, Putin’in Ukrayna’dan dört temel talepte bulunduğunu aktarıyor. Haziran 2024’te dile getirdiği toprak taleplerinde kısmi bir geri adım atıldığı belirtiliyor. O dönemde Moskova, Rusya’nın bir parçası olduğunu savunduğu dört eyaletin – doğudaki Donetsk ve Luhansk ile güneydeki Herson ve Zaporijya – tamamının Kiev tarafından terk edilmesini istemişti ancak Kiev bu şartları kesin bir dille reddetti. Yeni teklifte, Putin Ukrayna’nın kontrolünde kalan Donbas bölgelerinden tamamen çekilmesi talebini sürdürüyor. Ayrıca Moskova, Zaporijya ve Herson’daki mevcut cephe hatlarını dondurmaya da hazır olduğunu ifade ediyor. Rusya’nın, Donbas’ın yaklaşık %88’ini, Zaporijya ve Herson’un ise %73’ünü kontrol ettiği tahmin ediliyor. Moskova, anlaşma koşuluyla Harkov, Sumı ve Dnipropetrovsk bölgelerindeki küçük işgal alanlarını geri vermeye de istekli.
ZELENSKİ’DEN NET RED
Putin, Ukrayna’nın NATO hedeflerinden vazgeçmesini ve ABD öncülüğündeki askeri ittifaktan doğuya doğru genişlemeyeceğine dair yasal bir taahüt istemeye devam ediyor. Ukrayna ordusunun sınırlandırılması ve Batılı askerlerin bir barış gücü çerçevesinde Ukrayna’ya girmemesine dair mutabakat talep ediliyor. Ancak taraflar, tam ölçekli işgalin üzerinden üç yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen hala uzlaşma noktasında çok uzak. Başkan Volodimir Zelenski, uluslararası düzeyde tanınan Ukrayna topraklarından çekilmeyi anlaşma şartı olarak sürekli olarak reddetti. Donbas’ın, Rusya’nın ilerlemesini engelleyen bir kale işlevi gördüğünü belirtiyor. Zelenski, “Eğer sadece doğudan çekilmemiz gerektiğinden bahsediyorsak bunu yapamayız. Bu, ülkemizin hayatta kalmasıyla ilgili, en güçlü savunma hatlarını kapsıyor” sözleriyle bu durumu ifade ediyor. Ayrıca NATO’ya katılım, ülkenin anayasasında yer alan stratejik bir hedef ve Kiev, bunun en güvenilir garanti olduğuna inanıyor. Zelenski, ittifak üyeliği konusunda kararın Rusya’ya ait olmadığını vurguluyor.
TRUMP’TAN UZLAŞMA MESAJI
ABD tahminleri ve açık kaynak haritalarına göre, Rus güçleri şu anda Ukrayna’nın beşte birini kontrol ediyor. Üç Kremlin kaynağı, Anchorage kentindeki zirvenin savaşın başlangıcından bu yana barış için en iyi fırsatı sunduğunu ifade etti. Putin’in şartları üzerine somut tartışmalar yapıldığını ve Putin’in uzlaşmaya hazır olduğunun altı çiziliyor. Kaynaklardan biri “Putin barışa hazır – uzlaşmaya hazır. Trump’a iletilen mesaj buydu” dedi. Ancak hala belirsiz olan nokta, Ukrayna’nın Donbas’ın kalanını vermeye razı olup olmayacağıydı. Eğer razı olmazsa, savaşın süreceği belirtildi. Bir başka kaynak da Putin için ekonomik meselelerin ikincil olduğunu ancak Rusya’nın ekonomik kırılganlığının ve Ukrayna’daki ilerlemenin yüksek maliyetinin farkında olduğunu ifade etti. Trump ise savaşın sona ermesini ve “barışçıl başkan” olarak hatırlanmayı istediğini dile getirdi. Trump, Rus ve Ukrayna liderleri arasında bir toplantı düzenlemeye başladığını ve ardından ABD başkanının da katılacağı bir zirvenin yapılacağını açıkladı.
LAVROV’DAN ÇEKİNCELER
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Putin’in Zelenski ile görüşmeye hazır olduğunu açıkladı, ancak önce tüm meselelerin çözülmesi gerektiğini ve Zelenski’nin bir barış anlaşmasını imzalama yetkisi olup olmadığını sorguladı. Putin, Zelenski’nin meşruiyeti ile ilgili sık sık şüphe uyandırdı. Zelenski’nin görev süresi Mayıs 2024’te sona erecek ancak savaş nedeniyle yeni başkanlık seçimi yapılmamış durumda. Kiev, Zelenski’nin hâlâ meşru başkan olduğunu savunuyor.
BARIŞ GİRİŞİMLERİ VE GELECEK SEÇENEKLER
İki Rus kaynağa göre, Trump’ın özel elçisi Steve Witkoff, zirveye giden yolda önemli bir rol oynadı. Witkoff, Kremlin’de Putin ile buluştuğunda, Putin’in tavize hazır olduğunu ve kabul edebileceği barış çerçevesini açıkladığını ifade etti. Eğer Rusya ve Ukrayna anlaşmaya varabilirse, resmi bir anlaşma için farklı seçenekler mevcut; bunlardan biri Rusya-Ukrayna-ABD arasında imzalanacak ve BM Güvenlik Konseyi tarafından tanınacak bir üçlü anlaşma. Diğer bir seçenek ise 2022’deki başarısız İstanbul görüşmelerine dönmek. Bu görüşmelerde, Ukrayna’nın kalıcı tarafsızlığı karşılığında BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesinden güvenlik garantileri tartışılmıştı. Kaynaklardan biri, “İki seçenek var: savaş ya da barış, eğer barış yoksa daha fazla savaş var” diye belirtti.