Sınır ihlali sebebiyle uçağı düşürülen Rusya, Türkiye'ye ekonomik alanda misillemelere hazırlanıyor. Rusya ile gerilen siyasi ilişkilerin ardından tüm Türk mallarının Rus gümrüklerine girişi durduruldu. Rus yetkililerin, malları gümrüğe kabul etmemelerine gerekçe olarak ‘sayım var' gibi bahaneler öne sürdüğü belirtiliyor.
Türkiye'nin Suriye sınırında hava sahasını ihlal eden Rus savaş uçağını düşürmesinin ardından Rusya ekonomik alanlarda misilleme yapmaya başladı. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkan Yardımcısı ve Makine İhracatçıları Birliği Başkanı Adnan Dalgakıran, Rusya'nın, Türk mallarının ülkeye girişini durdurduğunu açıkladı. Rusya'da da şirketi bulunan Dalgakıran, dün sabah toplantı sonrası gümrüklerden Rusya'ya mal çıkışının engellenmesi sürprizi ile karşılaştıklarını belirterek, “Sanırım bu yönde bir talimat söz konusu. Tabii sayım var gibi başka bahaneler üretiliyor ancak girişte sıkıntı yaşanıyor.” dedi. Ayrıca Rusya'nın, Türk vatandaşlarının vizesiz girişlerini durdururken vizesi olanlara da güçlük çıkardığı öğrenildi.
Adnan Dalgakıran, iki ülke arasında her şeyin sıfırlanmasının mantıklı olmadığını belirterek, “Problem bir şekilde çözülecektir. İki ülkenin birbirine girmesi için güçlü şeyler yok ortada.” diye konuştu. İstanbul Sanayi Odası (İSO) Meclisi toplantısında konuşan Oda Başkanı Erdal Bahçıvan da, Rusya ile gerilimin düşürülmesi gerektiğini belirterek, “İki komşu ülkenin ilişkileri son yıllarda başta ekonomi olmak üzere birçok alanda her geçen gün ivme kazanarak gelişme göstermektedir. Yaşanan endişe verici gelişme karşısında Türkiye ile Rusya'nın sağduyu ve itidal eşliğinde hareket etmesinin her iki ülkenin de yararına olduğuna inanıyoruz.” dedi.
Diplomatik Krizin yansıyacağı sektörlerden biri de müteahhitlik olacak. Türk müteahhitlik firmalarının en fazla proje üstlendiği ülkeler arasında yer alan Rusya ile gerilimin devam etmesinin, inşaat ve müteahhitlik sektörü açısından da önemli kayıp oluşturabileceği; ancak şu aşamada bir hesaplama yapmanın çok zor olduğu belirtiliyor. Türkiye Müteahhitler Birliği Başkanı Mithat Yenigün'ün verdiği bilgiye göre; Türk firmaları 2014'te Rusya 'da toplam tutarı 3,9 milyar doları aşan 47 proje üstlendi. Bu yılın dokuz ayında ise toplam 2,3 milyar dolar tutarında 8 proje üstlenilirken; ortalama proje bedeli 80 milyon dolar seviyesinden 300 milyon dolara çıktı. Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu'ndan (DEİK) yapılan açıklamada da, Rusya ile Türkiye arasındaki ticaret hacminin 32 milyar dolar seviyesinde olduğu ve Rusya'nın hâlâ en çok turist gönderen ülkelerin başında geldiği belirtilerek, “Gerilimleri tırmandırıcı değil yatıştırıcı olmak herkesin sorumluluğudur.” denildi.
HANGİ ŞİRKETLER ETKİLENİR?
Analistler, Rusya'da faaliyetleri bulunan Şişecam şirketleri, Anadolu grubu, Enka ve Rusya hatlarında 1 milyon yolcu taşıyan THY'nin yanı sıra Rusya'dan gaz arzında kesinti olması durumunda Akenerji, Aksa Enerji, Zorlu Enerji ve Odaş Elektrik'in öncelikle olumsuz etkilenmesi beklenen şirketler arasında yer aldığını belirtiyor. Bankacılık alanında ise Türkiye'ye Denizbank'ı alarak giren Rus Sberbank faaliyet gösteriyor.
‘BAVUL TİCARETİ DE ZARAR GÖRÜR'
Süleyman Şah Üniversitesi İktisat Bölüm Başkanı Doç. Dr. Fatih Macit'in verdiği bilgilere göre 2014 sonunda Türkiye'nin Rusya'ya 6 milyar dolara yakın ihracatı varken, ithalatı 25 milyar doları geçti. Macit, “Türkiye'nin Rusya'dan ithalatı büyük oranda enerjiden oluştuğu için muhtemelen bizim ithalatı azaltmamız çok mümkün olmayacak. Fakat Rusya'nın bizim ihracatımıza yönelik alacağı önlemler Türkiye'nin Rusya ile dış ticaret dengesinin olumsuz etkilenmesine sebep olacaktır.” dedi. Gerilimin ekonomide tedirginliğe yol açtığı alanlardan diğeri bavul ticareti. Merkez Bankası'na göre Türkiye bavul ticaretinden 2014'te 8,6 milyar dolardan fazla gelir elde etti. Ancak Rusya'nın içinde bulunduğu kriz, bu gelirlerin gerilemesine yol açtı. Rusya'ya yapılan bavul ticareti bu yılın ilk 9 ayında 4,5 milyar doların altında kaldı.
Umarız Lavrov'un ‘Türkiye'ye gitmeyin' açıklaması sözde kalır
Türkiye ile Rusya arasındaki gerilimin en fazla turizme zarar vermesi bekleniyor. Geçen yıl Rusya'dan gelen turist sayısının azalmasıyla krize giren turizm sektörü, iki ülke arasında yaşanan gerilimden sonra yeni bir kırılmayla karşı karşıya. Geçen sezon Rusya'dan gelen 4,4 milyon turist, bu yıl 3,3 milyona geriledi. Bu azalma turizm sektöründe yaklaşık 5 milyar dolar zarara yol açmıştı. Turizmciler, Rusya ile yaşanan son krizin, zaten zor durumda olan sektörde ciddi kırılmalara yol açacağını belirtiyor. Türkiye Otelciler Federasyonu (TÜROFED) Başkan Yardımcısı ve Ege Turistik İşletmeler ve Konaklamalar Birliği (ETİK) Başkanı Mehmet İşler, “Zarar geçen yıldan daha fazla olur. Turist sayısında yüzde 75'lere varan düşüşler yaşanabilir.” tahmininde bulundu. İşler, Rusya'nın Türk turizmi için Almanya'dan sonra en büyük ikinci ana pazarı olduğuna işaret ederek, “Umarız, ‘Türkiye'ye gitmeyin' sözde kalır. Eğer önümüzdeki sezon bu 3,3 milyondan 2 milyonu gelmezse Antalya'daki tesisler boş kalır. Hepsinin borcu var. Kredisi var. Yatırımı var. Birçok otel batar. Sadece oteller değil, zincirleme olarak turizmden para kazanan işletmeler de krize girer.” diye konuştu. Türkiye Otelciler Federasyonu (TÜROFED) Başkanı Osman Ayık da, tablonun çok kötü olduğunu, geleceğin karanlık göründüğünü söyledi. Turizmci ve Delphin Otelleri Yönetim Kurulu Üyesi Tolga Cömertoğlu, Türk turizminin ciddi bir yara alacağını kısa vadede de işsizlik anlamında ilk olarak Türkiye'yi vuracağını belirtti.
Türkiye turları iptal edildi
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'un Rus turistlere Türkiye'ye gitmeme çağrısının ardından bazı turizm şirketleri Türkiye planını değiştirdi. Rusya'nın en büyük tur operatörlerinden Natalie Tours, Türkiye tur satışlarını geçici olarak durdurdu. Tez Tour da müşterilerine Türkiye tatilinden uzak durmaları yönünde çağrıda buldu. Rus tur operatörü Brisco Türkiye, tatil programı satışlarını durdurduğunu açıkladı. Rusya Federal Turizm Servisi Rosturizm Genel Müdürü Oleg Safanov, “Rus turistlere Türkiye'yi ziyaret etmelerini tavsiye etmiyoruz.” dedi.
Kesme çiçekler havalimanında kaldı
Rus uçağının düşürülmesi sonrasında başlayan kriz, bu ülkeye yoğun ihracat yapan tarım sektörünü de tedirgin etti. Sıcak gelişmenin, Rusya'ya yıllık 1 milyar dolar civarında yaş sebze meyve ihraç eden sektöre ilk yansıması kesme çiçekte oldu. Rusya'ya gönderilecek kış sezonunun ilk kesme çiçekleri Antalya Havalimanı'nda kaldı. Tempo Tarım'ın sahibi İbrahim Yılmaz, “Sabah havalimanından malı geri çektik. Miktar olarak çok yüksek değil ama esas sezon yeni başlıyor, hem kesme çiçekte hem yaş sebze meyvede. Onun için bekleyip göreceğiz. Gidişat kötü. Akşamdan beri arkadaşlarla görüşüyoruz. Kiminin TIR sevkiyatı durdu. Bizim hafta sonu olacaktı. Büyük olasılıkla olmayacak. Havalimanında malımız var.” dedi. Özkul Tarım'ın sahibi Recep Özkul da Rus uçağının düşürülmesiyle birlikte akşamdan itibaren Rusya'nın gümrük kapılarında işlemi durdurduğu yönünde duyumları aldıklarını ifade etti. Özkul, “Şu anda siparişler alınmıyor. Yola çıkan TIR'larla ilgili de olumsuzluklar öngörülüyor. Birtakım marketlerden sipariş iptalleri söz konusu.” şeklinde konuştu. Antalya Toptancı Sebze ve Meyve Komisyoncular Derneği Başkanı Cüneyt Doğan, ellerinde kesin bir bilgi olmasa da Rusya'ya TIR'larla mal gönderen Antalya Toptancı Hali'nde bir tedirginlik olduğunu söyledi. Doğan, gelişmenin Rusya'ya yaş sebze meyve ihracatının başladığı bir döneme denk geldiğine işaret etti. Batı Akdeniz İhracatçı Birliği Başkanı Mustafa Satıcı, sonunun karşılıklı müzakerelerle çözüleceği inancında olduğunu söyledi. Satıcı, “Şu anda ihracatın durması diye bir şey söz konusu değil. Çünkü Rusya'nın bunu hemen yapması sistemleri açısından mümkün değil. Gümrükleri kapatmaları en az bir hafta sürer.” şeklinde konuştu. Bu tür kriz dönemlerinin iyi yönetilmesi gerektiğine işaret eden Antalya Ticaret Borsası Başkanı Ali Çandır ise “Devletler arasında iletişimin iş dünyasına ve halklara sirayet etmemesi gerekiyor. Devletler savaş koşullarında mantıklı davranmaktan ya da ticari hesap yapmaktan uzaklaşır. Biz bu dönemin kazasız belasız atlatılmasını dilemek durumundayız.” dedi.
Beyaz et ihraç eden Türk şirketine yasak
Rusya Tarım Kontrol Servisi (Rosselhoznadzor), ürünlerinde listeria bakterisi olduğu gerekçesiyle 1 Aralık'tan itibaren bir Türk şirketinin Rusya'ya beyaz et ihracatını yasakladı. Rosselhoznadzor'un açıklamasına göre Standart Gıda Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ürünlerinde listeria bakterisi tespit edildi. Ürünler denetim altına alınırken, şirkete de yasak getirildi. Rusya'ya 16 Türk şirketi beyaz et ihraç edebiliyordu. Ancak istenilen standartların yerine getirilmemesi sonucu 6 şirkete ihracat yasağı konuldu. Bir şirketin de uyarı aldığı belirtilirken, bir kez daha kurallara uymaması halinde yasağa tabi tutulacağı belirtiliyor. Sektörün önemli merkezlerinden Bolu'da üreticiler, Rusya'nın, 1 Aralık itibarıyla Türkiye'den tavuk eti ithalatını durdurma kararının sektörü olumsuz etkilemeyeceği görüşünde. Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçıları Birliği Derneği (BESD-BİR) başkanı ve Beypiliç Genel Müdürü Sait Koca, Türkiye'nin Rusya'ya ağustosta 1.700, eylülde 1.300, ekimde 1.500 ton tavuk eti ihraç ettiğini, 2015'in ilk 10 ayında 8 milyon dolar ihracat gerçekleştirdiğini söyledi. Koca, “Rusya'nın böyle bir karar aldığına dair elimizde bir bilgi yok. Doğru olsa bile beyaz et sektörü bundan rahatsız olmaz.” dedi. Türkiye Kasaplar Federasyonu Başkan Vekili Osman Yardımcı ise yıllık beyaz et üretiminin yüzde 2'sinin Rusya'ya ihraç edildiğini, durdurulmasının tabii ki zarar oluşturacağını kaydetti.