SARDES’İN TARİHSEL ÖNEMİ
Manisa’nın Salihli ilçesinde yer alan Sardes, Lidya Devleti’ne başkentlik yapmış ve tarihte devlet güvencesinde paranın ilk basıldığı yer olarak biliniyor. Ziyaretçiler, çok tanrılı dinler döneminin Artemis Tapınağı’nı, Antik Çağ’ın kayıtlara geçen en büyük sinagogunu, Yuhanna İncili’nde adı geçen kiliseyi ve Roma dönemine ait anıtsal hamam ile gimnazyum kalıntılarını görme fırsatı buluyor. Bu bölgede Bizans, Roma, Helenistik ve Pers hakimiyetleri ile Lidya dönemlerine ait kalıntılar yüzeyden derine doğru üst üste yer alıyor. Ziyaretçilere, Helenistik, Roma ve Bizans dönemine ait yapılar görülebiliyor. Pers işgali ve Lidya dönemi kalıntılarını ortaya çıkarmaya yönelik çalışmalar ise şu anda devam ediyor. Projenin gelecek yılın ortasında tamamlanması ve alanın ziyarete açılması bekleniyor.
LİDYA KATMANLARINA İNMEK
Kazı Başkanı Prof. Dr. Nicholas Cahill, antik şehirde daha önce kazılan alanları ziyaret güzergahına eklemeye hazırlandıklarını açıkladı. Özellikle Pers işgali ve klasik Lidya dönemi yapılarına dair buluntuların önemli bilgiler sunduğunu ifade etti. Cahill, Lidya mutfağına dair buluntuları da paylaştı: “30 civarında tabak, tabanda kalmış bir ocak, birkaç güveç ve kapağı, et kızartmak için demir şiş bulduk. Yanında evin sahibi olduğunu düşündüğümüz bir yaşlı insan iskeleti vardı. Ayrıca ilginç bir cam fabrikası bulduk; saydam değil, kan kırmızısı renginde bir cam kullanmışlar.” O dönemde bu tür camların Yunanistan’da bulunmadığını, Mezopotamya’dan geldiğini vurguladı. Sardes’te Bizans, Roma ve Helenistik medeniyetlerinin kalıntılarının üst üste olması, Lidya seviyelerine inmenin zorluğunu artırıyor. Cahill, “Roma ve Helenistik kalıntıları yok etmeden Lidya şehir kalıntılarını ortaya çıkaramıyoruz. Bu yüzden sadece küçük bir alan kazabildik” dedi.
Prof. Dr. Cahill, kazılan alanı koruma çatısı altında tutarak ziyarete açacaklarını belirtti ve ekledi: “Bir gezi patikası oluşturacağız. Derin çukura yönlendirilecek ziyaretçiler, Lidya sur duvarının yıkıntısını, yanmış kerpiç seviyesini ve Lidya evlerini görecekler. Böylece ziyaretçiler, Lidya şehrini ve kültürünü ilk kez somut olarak görebilecek.” Sardes şu an Lidya başkenti konumuna geldi ve kalıntılar kazıldı; ancak turistlerin bu durumu tam anlamadığını ifade eden Cahill, artık bu durumun değişeceğini vurguladı.