Geleneksel roket fırlatma yöntemleri, yüksek maliyet, yavaş üretim temposu ve çevresel etkiler gibi birçok dezavantajı beraberinde getiriyor. ABD’li iş insanı Elon Musk’ın şirketi SpaceX, Falcon 9 roketiyle ilk kademenin yeniden kullanılmasını sağladı. İlk başarılı dikey iniş 2015’te gerçekleşti ve bu, uzay taşımacılığında bir dönüm noktası oldu. Aynı güçlendiricilerin defalarca uçurulması, roket üretim maliyetlerini daha fazla göreve yaydı. Bu sayede hem ticari hem kamu kurumları için fırlatma maliyetleri önemli ölçüde düştü.
FALCON 9 MALİYETİ YÜZDE 60 DÜŞÜRDÜ
Tek kullanımlık roketlerde bir fırlatma 160 milyon dolara kadar çıkabiliyor. Falcon 9’da bu maliyet yaklaşık 67 milyon dolara düşüyor. Kilogram başına yörünge taşıma maliyeti 10 bin dolardan 2 bin 500 dolara geriledi. NASA verilerine göre, yeniden kullanılabilir Falcon 9 sayesinde 500 milyon doların üzerinde tasarruf sağlandı. Bu düşüşler, küresel roket fırlatma ve uydu sayısını da artırdı. 2025’te dünya genelinde 325 fırlatma yapıldı ve 4 bin 434 uydu yörüngeye yerleştirildi. Bir önceki yıla göre uydu sayısında yüzde 65 artış görüldü. Aktif uydu sayısı 14 bin 266’ya ulaştı. İlk kademenin 21 günde yeniden fırlatmaya hazır hale gelmesi, fırlatma sıklığını artırdı. SpaceX, 2020’de küresel fırlatmaların yüzde 22’sini gerçekleştirirken 2025’te bu oranı yüzde 50’ye çıkardı.
ÇİN LİDERLİĞİ GERİ ALMAK İÇİN YARIŞIYOR
Küresel fırlatma yarışında 2020’de Çin 39, ABD ise 37 fırlatma yapmıştı. 2022’de ABD, SpaceX teknolojisi sayesinde Çin’i geçti. O yıl Çin 64, ABD 78 fırlatma gerçekleştirdi. ABD’nin payı yüzde 55’e yükselirken Çin’in payı yüzde 28’e düştü. Bu üstünlük karşısında Çin, yeniden kullanılabilir roket yatırımlarını hızlandırdı. 2016’da özel sektör firmaları dikey iniş testlerine başladı. Çeşitli denemelerde kısmi başarılar elde edilse de istenen sonuç alınamadı. Falcon 9 seviyesine yaklaşan ilk başarılı iniş, 10 Temmuz’da Long March 10B roketiyle yapıldı. Roket, Hainan’daki Wenchang Üssü’nden fırlatıldı ve Güney Çin Denizi’ndeki yüzer platformda yakalandı. Bu, Çin’in ilk başarılı kontrollü roket geri kazanımı oldu. Long March 10B’deki kancalı ağ sistemi, roketin ağırlığını azaltarak yakıt verimliliği sağlıyor.
AVRUPA VE HİNDİSTAN DA HIZLANIYOR
ABD ve Çin dışında birçok ülke yeniden kullanılabilir roket çalışmalarını sürdürüyor. Avrupa ve Hindistan test aşamasına yaklaşırken projelerini hızlandırıyor. Hindistan’ın ADMIRE programı kapsamında ilk dikey iniş denemelerinin 2027’de yapılması hedefleniyor. Avrupa Uzay Ajansı ise THEMIS demonstratörünün ilk dikey testini bu yıl içinde yapmayı planlıyor. Japonya, Fransa ve Almanya’nın ortak geliştirdiği CALLISTO’nun ilk uçuşu da 2026’da Fransız Guyanası’ndan gerçekleştirilecek.