YENİ MAKROİHTİYATİ TEDBİRLER AÇIKLANDI
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Hazine ve Maliye Bakanlığı, Türk lirasını (TL) güçlendirmek ve finansal istikrarı desteklemek amacıyla 2 Mayıs 2025 akşamı yeni makroihtiyati tedbirler duyurdu. Bu tedbirler, döviz tevdiat hesaplarında (DTH) zorunlu karşılık oranlarının artırılmasından ihracat dövizlerinin TCMB’ye satılma oranının yükseltilmesine kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Alınan kararlar, özellikle 19 Mart 2025’te İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması sonrası yaşanan ekonomik çalkantılar ve yaklaşık 60 milyar dolarlık döviz satışı sonrası rezervleri güçlendirme ihtiyacına yanıt olarak belirlendi.
TCMB’NİN RESMİ DUYURUSU VE TEDBİRLER
TCMB’nin resmi internet sitesinde yer alan bilgilere göre, alınan kararlar şunlar oldu:
Zorunlu Karşılık Oranları Artışı: Yabancı para mevduatlar için zorunlu karşılık oranları tüm vadelerde 200 baz puan artırıldı. Böylece oran %21’den %23’e yükseldi.
Repo İşlemlerinde Değişiklik: Yurt içi yerleşiklerle yapılan 1 yıla kadar vadeli yabancı para cinsi repo işlemlerinden sağlanan fonlar için zorunlu karşılık oranı 400 baz puan artırıldı ve hesaplama yöntemi güncellendi.
TL Mevduat Hedefi: Tüzel kişi TL mevduat payı %60’ın altında olan bankalara, bu oranı aylık 0,3 puan artırma hedefi getirildi.
TL Zorunlu Karşılıklara Faiz Artışı: TL mevduat için tesis edilen zorunlu karşılıklara uygulanan faiz veya telafi ödemesi, TCMB ağırlıklı ortalama fonlama maliyetinin %84’ünden %86’sına yükseltildi.
İhracat Dövizlerinde Zorunlu Bozdurma: Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın İhracat Genelgesi’nde yaptığı değişiklikle, ihracat bedellerinin TCMB’ye satılması gereken asgari oran, 31 Temmuz 2025’e kadar %25’ten %35’e çıkarıldı.
Döviz Dönüşüm Desteği: Firmaların ihracat bedeli dövizlerini TL’ye dönüştürmesini teşvik için sağlanan destek oranı, %2’den %3’e yükseltildi.
TEDBİRLERİN ANLAM VE ETKİLERİ
Bu kararlar, TL talebini artırmayı, dövize olan bağımlılığı azaltmayı ve TCMB’nin döviz rezervlerini güçlendirmeyi hedefliyor.
Zorunlu Karşılık Artışı: Döviz tevdiat hesaplarında zorunlu karşılık oranının %21’den %23’e çıkması, bankaların TCMB’ye ayırması gereken döviz miktarını artırıyor.
İhracat Dövizlerinde Bozdurma Oranı: İhracat bedellerinin %35’inin TCMB’ye satılması zorunluluğu, aylık yaklaşık 7,5-8 milyar dolarlık döviz girişi sağlayacak. Türkiye’nin Nisan 2025 ihracatı 21 milyar dolar, son 4 aylık toplam ihracatı ise 86 milyar dolar olarak kaydedildi. Bu oranla, 2025’in kalan 8 ayında 60-65 milyar dolar rezerv artışı öngörülüyor.
Döviz Dönüşüm Desteği: İhracatçıların zorunlu bozdurma dışı dövizlerini TL’ye çevirmeleri durumunda %3 destek ödemesi, TL talebini teşvik edecek. Örneğin, 100 dolarlık ihracat gelirinde 35 dolar TCMB’ye satılacak, kalan 65 doların tamamı TL’ye çevrilirse 1,95 dolar karşılığı TL desteği alınacak.