YENİ MAKROİHTİYATİ TEDBİRLER DUALDI
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Hazine ve Maliye Bakanlığı, Türk lirasını (TL) güçlendirmek ve finansal istikrarı desteklemek amacıyla 2 Mayıs 2025 akşamında yenilikçi makroihtiyati tedbirler açıkladı. Bu tedbirler, döviz tevdiat hesaplarında (DTH) zorunlu karşılık oranlarının artırılmasından ihracat dövizlerinin TCMB’ye satılma oranının yükseltilmesine kadar geniş bir alanı kapsıyor. Alınan kararlar, 19 Mart 2025’te İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanmasının ardından yaşanan ekonomik sarsıntılar ve 60 milyar dolarlık döviz satışı sonrası rezervleri güçlendirme ihtiyacının bir yanıtı olarak hayata geçirildi.
MAKROİHTİYATİ TEDBİRLERİN DETAYLARI
TCMB’nin resmi duyurusuna göre, uygulamaya konulan tedbirlerin ana hatları şöyle:
– Zorunlu Karşılık Oranları Artışı: Yabancı para mevduatlar için zorunlu karşılık oranları tüm vadelerde 200 baz puan (2 puan) artırılarak %21’den %23’e çıkarıldı.
– Repo İşlemlerinde Değişiklik: Yurt içi yerleşiklerle yapılan 1 yıla kadar vadeli yabancı para cinsi repo işlemlerinden elde edilen fonlar için zorunlu karşılık oranı 400 baz puan artırıldı ve hesaplama yöntemi güncellendi.
– TL Mevduat Hedefi: Tüzel kişi TL mevduat payı %60’ın altında olan bankalara, bu oranı aylık 0,3 puan artırma hedefi getirildi.
– TL Zorunlu Karşılıklara Faiz Artışı: TL mevduat için tesis edilen zorunlu karşılıklara uygulanan faiz veya telafi ödemesi, TCMB ağırlıklı ortalama fonlama maliyetinin %84’ünden %86’sına yükseltildi.
– İhracat Dövizlerinde Zorunlu Bozdurma: Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın İhracat Genelgesi’nde yapılan değişiklikle, ihracat bedellerinin TCMB’ye satılması gereken asgari oran %25’ten %35’e çıkarıldı.
– Döviz Dönüşüm Desteği: Firmaların ihracat bedeli dövizlerini TL’ye dönüştürmesini teşvik etmek amacıyla sağlanan destek oranı %2’den %3’e yükseltildi.
TEDBİRLERİN ETKİLERİ
Bu kararlar, TL talebini artırmayı, dövize olan bağımlılığı azaltmayı ve TCMB’nin döviz rezervlerini güçlendirmeyi hedefliyor.
– Zorunlu Karşılık Artışı: Döviz tevdiat hesaplarında zorunlu karşılık oranının %21’den %23’e çıkılması, bankaların TCMB’ye ayırması gereken döviz miktarını artırıyor.
– İhracat Dövizlerinde Bozdurma Oranı: İhracat bedellerinin %35’inin TCMB’ye satılması zorunluluğu, aylık yaklaşık 7,5-8 milyar dolarlık döviz girişi sağlayacak. Türkiye’nin Nisan 2025 ihracatı 21 milyar dolar, son 4 ay içinde toplam ihracat ise 86 milyar dolar olarak kaydedildi. Bu oranla, 2025’in kalan 8 ayında 60-65 milyar dolarlık bir rezerv artışı öngörülüyor.
– Döviz Dönüşüm Desteği: İhracatçıların zorunlu bozdurma dışı dövizlerini TL’ye çevirmeleri durumunda %3 destek ödemesi, TL talebini artıracak. Örneğin, 100 dolarlık bir ihracat gelirinde 35 dolar TCMB’ye satılacak, geri kalan 65 dolar TL’ye çevrildiğinde 1,95 dolar karşılığı TL destek alınacak.