16 Haziran’da İran liderlerini “çok mantıklı insanlar” ve “anlaşması kolay” kişiler olarak tanımlayan Donald Trump, sadece günler sonra aynı isimler için tam tersi bir değerlendirme yaptı. NATO Zirvesi’nde konuşan ABD Başkanı, İranlı liderleri “kaçık”, “şeytani”, “hasta”, “kirli oyuncular” ve “pislik” olarak nitelendirdi. Trump, İran’ın anlaşmayı her gün ihlal ettiğini ve yalan söylediğini söylerken, Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nda üç gemiyi hedef alması ve ABD’nin buna karşılık saldırı başlatmasıyla kırılgan ateşkesin tehlikeye girdiğini de itiraf etti.
TRUMP’IN İRAN SÖYLEMİNDEKİ DRAMATİK DEĞİŞİM
Trump’ın haziran ortasında sarf ettiği övgü dolu sözler, yüksek riskli müzakereler yürüttüğü bir tarafı pohpohlama stratejisi olarak da yorumlanabilir. Ancak Trump’ın İran’a yönelik politikalarındaki seyir, bu açıklamaların ötesinde daha derin bir soruna işaret ediyor. Başkan, rakibinin niyetlerini ve kendi elindeki kozları defalarca yanlış okudu, Tahran’ın kendisini oyalamasına izin verdi. Bu tutum, 7 Nisan’da ilk ateşkesin ilanından bu yana sorunu çözümsüz bırakırken, Cumhuriyetçiler için 2026 ara seçimleri öncesinde durumu kritik bir noktaya taşıdı.
TEHDİTLERİN ARKASINDA DURAMAMAK
Trump’ın yanılgısının en çarpıcı göstergelerinden biri, İran’a yönelik tehditlerinin çoğunun blöf olarak kalması. Başkan defalarca İran’ın taleplerine uymaması halinde “mahvolacağını” söylese de, her seferinde geri adım attı ve yakında bir anlaşmaya varılacağını öne sürdü. Oysa kalıcı bir anlaşma hâlâ ortada yok. İran’ın da Trump’ın tehditlerini uygulamaya cesaret edemediği ve sadece zaman kazanmaya çalıştığı sonucuna varmış olması muhtemel. Başkan, mart ayından bu yana Tahran’ın anlaşma için “yalvardığını” iddia ediyor ancak İran’ın sahadaki eylemleri bu iddiayı desteklemiyor.
ATEŞKESİN İHLALİ VE MUTABAKAT ZAFİYETİ
Nisan ayında ilan edilen ateşkesin ardından neredeyse hemen uygulama farklılıkları ortaya çıktı. Trump, ateşkesin Hürmüz Boğazı’nın tam, acil ve güvenli şekilde açılmasına bağlı olduğunu söylemesine rağmen bu şart gerçekleşmeyince de süreci devam ettirmeye çalıştı. Tahran yönetimi üst üste provokasyonlar gerçekleştirdi ancak Pentagon, mayıs ayında İran’ın ABD gemilerine ateş açmasının ateşkes ihlali eşiğini aşmadığını savundu. Geçen ay imzalanan mutabakat zaptı ise büyük ölçüde İran’ın taleplerini yansıtıyordu. Buna rağmen Tahran’ın kontrolü ele geçirme çabaları devam etti.
SEÇİMLERİN GÖLGESİNDE SAVAŞ YORGUNLUĞU
Son üç ayda yamalı bohçaya dönen ateşkesler, Kasım ayındaki ara seçimlere yaklaşılırken savaşı siyasi bir çıkmaza sürükledi. Trump yönetiminin özel olarak savaşın bir an önce bitmesini istediği ve kapsamlı bir askeri harekata halkın desteğinin olmadığı ifade ediliyor. Başkan, İran’ın kendilerini oyaladığını daha önce de dile getirmişti. NATO Zirvesi’ndeki son açıklamasında da “Anlaşma yapmak istediklerini söylüyorlar ama yapmıyorlar. Ateşkes istediler, cenaze için süre verdik, ardından füze atmaya başladılar” ifadelerini kullandı.