Avrupalı liderler Çarşamba günkü NATO zirvesi için Ankara’ya adım atarken, ortam oldukça gergindi. ABD Başkanı Donald Trump, toplantı salonunun hemen dışında oturmuş, gazetecilere ittifaka dair tüm şikayetlerini sıralıyordu. Grönland’ı kendisine vermedikleri için duyduğu rahatsızlıktan, İran savaşında üslerinin kullanılmasına izin vermeyen İspanya’ya kadar birçok konuyu gündeme getiren Trump’ın yeniden başlatmakla tehdit ettiği bu savaş, zirveye damgasını vurdu. Liderler, Trump’ın söylediklerini duydukça, zirveden bekledikleri ama yine de kaçınmayı umdukları sert eleştirilere hazırlanıyordu. En kötü senaryo ise Trump’ın ABD’yi NATO’dan tamamen çekmek istediğini açıklamasıydı.
KAPALI KAPILAR ARKASINDA TRUMP’UN TONU DEĞİŞTİ
Ancak ortaya çıkan tablo, Trump’ın kameralar önündeki kadar patırtıcı olmadığını gösterdi. Toplantı masasında söz alan Trump, kaynaklara göre Grönland’dan hiç bahsetmedi. İspanya konusunu da açmadı. İran konusunda ise kendisine destek verilmemesinden şikayet etti ve üç hafta önce imzaladığı Tahran anlaşmasının, İran’ın Hürmüz Boğazı’nda birden fazla gemiye saldırmasının ardından tamamen çöktüğünü öne sürdü. Ancak Trump, ABD’yi NATO’dan çekmekle tehdit etmedi. Teknik olarak bunu tek başına yapamasa da Avrupalı yetkililerin en büyük endişesi buydu.
AVRUPALI LİDERLERİN ÖVGÜ STRATEJİSİ İŞE YARADI
Trump, liderlerin savunma harcamalarını artırma çabalarını anlatmasından etkilenmiş görünüyordu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, bu artışı defalarca Trump’ın müttefiklere yıllardır uyguladığı baskıya bağladı. Trump’ın şikayetlerinden biri de basının toplantıya alınmamasıydı. Gün sonunda yaptığı açıklamada, “İşimi beğeniyorlar. ‘Sizi seviyoruz efendim, sizi seviyoruz’ dediler. Bunlar yetişkin insanlar. Ne kadar güzel değil mi?” ifadelerini kullandı. Bu, Avrupalıların kapalı kapılar ardında kendisine söylediklerinin abartılı bir yorumu olsa da Trump, liderlerin kendisine yaranmaya çalıştıklarını fark etmiş gibiydi. “Belki bana yaklaşmaya çalışıyorlardı ve bir anlamda başardılar” dedi. Usta bir Trump yaltakçısı olarak bilinen Rutte’nin rehberliğindeki bu övgü yağmuru işe yaramışa benziyordu. Birkaç saat sonra Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky’nin yanına oturan Trump, Kiev’in kendi Patriot füze önleyicilerini üretmesine izin vermeye hazırlandığını bile söyledi; bu, 16 ay önce Ovale Ofis’te Trump tarafından azarlanan Zelensky için büyük bir kazanımdı.
ERDOĞAN’IN İLGİSİ VE F-35 SİNYALİ
Trump’ın zirveye katılma konusunda isteksiz olduğu ancak bunu sadece Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ev sahipliği yaptığı için kabul ettiğini söylediği görüldü. Erdoğan’ın, yıllardır NATO’ya sorun çıkaran bir isim olmasına rağmen bu çabada Rutte’ye eşlik etmesi dikkat çekti. Trump, Erdoğan’ı iyi bir arkadaş olarak görüyor. Ankara’daki karşılama töreni de bu yakınlığı gözler önüne serdi. Trump, en çok Ankara’nın havalimanı ve yollarını övdü. Ev sahibine verdiği en büyük hediye ise Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına geri dönmesine izin verme sinyaliydi. Ancak bu planın önünde hâlâ kongre yasağı engeli bulunuyor.
İRAN GERİLİMİ VE SUİKAST TEHDİDİ
Trump, zirve boyunca İran liderlerine yönelik söylemini sertleştirdi. Haftalardır onları “akıllı” ve “mantıklı” olarak nitelendiren Trump, Hürmüz Boğazı’ndaki saldırıların ardından onları “pislik” ve “kaçık” olarak tanımladı. Bunu, İran’ın kendisini “bir numaralı suikast hedefi” olarak görmesine bağladı. Hafta sonu öldürülen lider Ali Hamaney’in cenazesinde ölümüne yönelik sloganlar atılması bu endişeyi perçinledi. Ankara’nın İran sınırına yaklaşık 1600 kilometre uzaklıkta olması ve kendisini öldürmek isteyen insanlara bu kadar yakın olmanın zihnini meşgul ettiği düşünülüyor.
ANKARA’DAN AYRILIŞ VE UÇAK DEĞİŞİKLİĞİ
Trump, zirvenin ardından Türkiye’den eski Air Force One uçağıyla ayrıldı. Bu değişiklik, bir tehdit olup olmadığı sorusunu gündeme getirdi. Uçaktaki gazetecilere kalkış sırasında camlarını kapatmaları söylendi. Trump, basın toplantısında bu bağlantıyı kurmaktan kaçındı ve değişikliğin sadece yeni modeli İngiltere’deki bir üste askerlere göstermek için yapıldığını söyledi. Ancak eski uçağa binmeye hazırlanırken tehlikenin farkında olduğunu gösterdi: “İran’ın ölüm listesinde bir numarayım. Harika insanlar. Ama umurumda değil çünkü işimi yapıyorum.”