Başkan Donald Trump’ın ticaret savaşı yeniden başladı. Yüksek Mahkeme’nin şubat ayında aldığı ve başkanın küresel ticaret ortaklarına yönelik kapsamlı gümrük vergilerini iptal eden kararının ardından aylardır süren görece sessizlik sona erdi. Yönetim, bu hafta itibarıyla yeniden harekete geçti. Cuma günü itibarıyla 60 ticaret ortağından yapılan ithalata yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında değişen vergiler yürürlüğe girdi. Bu vergiler, Yüksek Mahkeme kararı sonrası yürürlükten kalkan eski tarifelerle büyük ölçüde aynı olduğu için ABD’li tüketiciler için ciddi bir fiyat artışına yol açması beklenmiyor. Ancak bu durum, Trump’ın duracağı varsayımına dayanıyor. Oysa bugüne kadarki sicili ve son açıklamaları aksini gösteriyor.
TRUMP’IN TARİFE AJANDASI GENİŞLİYOR
Göreve dönmesinden bu yana Trump, tarife gündemini istikrarlı bir şekilde büyüttü. Kanada, Meksika ve Çin’den yapılan ithalatı hedef alan geniş kapsamlı vergilerle başlayan süreç, otomobil, çelik ve bakıra yönelik tarifelerle devam etti ve neredeyse tüm ABD ticaret ortaklarını hedef alan “karşılıklı” vergilerle sonuçlandı. Bu vergileri yasa dışı bulan Yüksek Mahkeme kararı bile Trump’ın tarifelere olan ilgisini azaltmadı; aksine kararlılığını daha da artırmış görünüyor. Trump’ın son tarifeleri, Amerika’nın ticaret gündemini yeniden inşa etme çabasının yalnızca bir parçası.
SAĞLAM HUKUKİ ZEMİN ARAYIŞI
Yönetim, son birkaç aydır mahkeme kararı öncesinde var olan tarife rejiminin büyük bölümünü yeniden inşa ediyor. Bu kez, ticaret hukukçularının genel olarak daha sağlam bir hukuki temele sahip olduğunu düşündüğü yetkilere dayanılıyor. Cuma günü yürürlüğe giren tarifeler bunun bir örneği. Zorla çalıştırma iddialarına ilişkin aylardır süren bir soruşturmadan kaynaklanan bu vergiler, mahkeme kararı sonrası ortadan kalkan yükümlülükleri büyük ölçüde geri getiriyor. Bu hafta başında, Brezilya’nın ABD ticaretine zarar verdiği gerekçesiyle farklı bir yasal dayanakla Brezilya mallarına yönelik tarifeler de yürürlüğe girdi.
YENİ YASAL DAYANAKLAR VE HUKUKİ MÜCADELE
Bu yasalar tarihsel olarak mahkemelerde daha dayanıklı olsa da, bu kez aynı kaderi paylaşacaklarının garantisi yok. Yüksek Mahkeme’deki tarife davasını kazanan özgürlükçü eğilimli kar amacı gütmeyen hukuk firması Liberty Justice Group, Cuma günü hızlıca harekete geçerek yeni vergilerin de yasa dışı olduğu iddiasıyla dava açtı. Liberty Justice Center’dan Jeffrey Schwab, “Bu, yönetimin yasal sınırlamalara uymadan küresel tarife politikasını dayatmaya çalıştığı üçüncü kez” dedi. Yeni vergilerin dayandığı Bölüm 301 yetkisinin hızlı ve esnek bir araç olmadığı da belirtiliyor. Bu nedenle ticaret uzmanları, yönetimin son dönemde benimsediği bir başka yasaya da odaklanmış durumda.
TRUMP’IN BASKI ARACI OLARAK TARİFELER
Smoot-Hawley Tarife Yasası’nın daha önce hiç tarife uygulamak için kullanılmamış bir maddesi olan Bölüm 338’i devreye sokan Trump, bu yetkiyle Kanada mallarına yüzde 50 tarife tehdidinde bulundu. Yönetim yetkilileri, bu adımın Kanada’nın daha önceki ABD tarifelerine misillemesiyle bağlantılı olduğunu da kabul etti. Bu durum, Trump’ın tarifeleri hem ticari anlaşmazlıklarda hem de daha geniş müzakerelerde baskı aracı olarak kullanmaya devam ettiğini ortaya koyuyor. Özellikle Kanadalı müşterileri olan danışmanlık firmaları, müşterilerinin tarifeler yürürlüğe girmeden ürünlerini ABD’ye göndermek için yoğun çaba harcadığını belirtiyor.
AB İLE YENİ CEZA İHTİMALİ VE DİĞER SORUŞTURMALAR
Trump, Cuma günü Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, Avrupa Birliği’ne yönelik Bölüm 301 soruşturması başlatılacağını duyurdu. Birlik, Google, Apple, Meta ve Amazon gibi büyük ABD teknoloji şirketlerine “ayrımcı” muamelede bulunmakla suçlanıyor. Bunun yanı sıra, Amerika’nın en büyük 16 ticaret ortağını kapsayan ve imalatta “aşırı kapasiteyi” inceleyen başka soruşturmalar da sürüyor. Bu soruşturmalardan çıkacak yeni tarifeler, mevcut vergilerin üzerine eklenebilecek. Fitch Ratings ekonomistleri, bu tarifelerin geniş kapsamlı olması halinde belirsizliğin keskin şekilde artacağı ve büyüme ile enflasyon üzerindeki etkinin göz ardı edilemeyeceği uyarısında bulunuyor.
SIKINTILI BİR SÜREÇ BEKLENİYOR
Yönetimin Kasım ayından önce başka bir büyük tarife tırmanışından kaçınmak için siyasi nedenleri olabilir. Ancak Trump’ın ikinci dönemi bir kalıp oluşturduysa, o da tarife savaşlarının hızla tırmanabileceği ve yön değiştirebileceği.