Başkan Donald Trump, Ankara’daki NATO Zirvesi kapsamında düzenlediği basın toplantısında yine bir dizi yanlış iddiada bulundu. Trump’ın Çarşamba günkü açıklamaları, bir gün önce Türkiye Cumhurbaşkanı ile görüşmesinde basına söylediği ve daha önce defalarca çürütülmüş yalanları da içeriyordu. İşte Trump’ın Çarşamba günkü sözlerine ilişkin bir doğrulama analizi.
TRUMP’TAN YATIRIM RAKAMLARINA İLİŞKİN YENİ YALAN
Trump, sık sık tekrarladığı “Mevcut başkanlık dönemimde sadece bir yıl içinde ABD’ye 19,2 trilyon dolar yatırım yapıldı” iddiasını yineledi. Bu rakam, daha önce Salı günü ve birçok kez dile getirdiği gibi tamamen gerçek dışı. Trump bu sözü söylediğinde, Beyaz Saray’ın kendi internet sitesinde dahi bu dönemde “10,6 trilyon dolar” tutarında “büyük yatırım duyurusu” yapıldığı belirtiliyordu. Üstelik Beyaz Saray’ın verdiği bu rakam bile gerçek yatırımın oldukça abartılı bir versiyonu. Ekim ayında yapılan detaylı bir inceleme, Beyaz Saray’ın trilyonlarca dolarlık muğlak yatırım taahhütlerini saydığını ortaya koymuştu. Bu taahhütlerin büyük kısmı ABD’ye yatırımdan ziyade “ikili ticaret” veya “ekonomik değişim” ile ilgiliydi. Beyaz Saray’ın rakamı ayrıca ABD merkezli şirketlerin taahhütlerini de içeriyor. Geçtiğimiz ay yayımlanan resmi verilere göre, 2025 yılında ABD’ye yapılan yeni doğrudan yabancı yatırım yaklaşık 232 milyar dolar seviyesinde kaldı.
FABRİKA İNŞAATI VERİLERİYLE ÇELİŞEN İDDİA
Trump, “Ülke tarihimizde en fazla para harcanarak en fazla sayıda fabrika inşa ediliyor; otomobil fabrikaları, yapay zeka tesisleri, ilaç fabrikaları” dedi. Oysa resmi veriler, Trump’ın ikinci döneminde ABD imalat sektörü inşaat harcamalarının, eski Başkan Joe Biden döneminin büyük bölümünde yaşanan yükselişin ardından istikrarlı bir şekilde düştüğünü gösteriyor. Mevsimsellikten arındırılmış yıllık imalat inşaat harcamaları Mayıs 2026’da yaklaşık 174,8 milyar dolar seviyesindeydi. Bu rakam, Biden dönemindeki son Mayıs ayı olan Mayıs 2024’e göre yaklaşık yüzde 28, Biden’ın görevdeki son tam ayı olan Aralık 2024’e göre de yüzde 28 oranında daha düşük. Aynı veri Trump’ın görevdeki ilk tam ayı olan Şubat 2025’e göre yüzde 26, Mayıs 2025’e göre ise yüzde 22 aşağıda.
2020 SEÇİMİ YALANINI YİNE TEKRARLADI
Trump, kaybettiği 2020 seçimleri hakkında yine yalan söyleyerek “Her konuda haklıydım ve uzun süredir haklıyım. Beni üç kez başkan yapan da bu. Üç seçim kazandım” ifadelerini kullandı. “2020 seçimini kazandığını” ancak seçimin “hileli” olduğunu iddia eden Trump, aslında iki kez başkan seçildi ve iki seçim kazandı. Biden karşısında 2020 seçimini usulüne uygun şekilde kaybetti.
MADURO İDDİALARINA KANIT YOK
Trump, eski Venezuela Lideri Nicolas Maduro hakkında her zamanki iddiasını yineleyerek Maduro’nun “cezaevlerindeki insanları ülkeye akıttığını, cezaevlerini açarak bu kişilerin gelmesine izin verdiğini” söyledi. Ancak Trump, Maduro döneminde Venezuela’nın göç amacıyla cezaevlerini boşalttığına dair hiçbir kanıt sunamadı. Maduro döneminde ekonomik sorunlar, şiddet ve siyasi kargaşa nedeniyle büyük çaplı bir göç yaşanmıştı. Trump ve ekibi, Maduro’nun istenmeyen vatandaşları ABD’ye göndermek için cezaevlerini boşalttığı yönündeki sık sık tekrarladığı iddiaları kanıtlayamadı. Venezuela Şiddet Gözlemevi kurucusu ve direktörü Roberto Briceno-Leon, “Venezuela hükümetinin cezaevlerini veya akıl hastanelerini boşaltarak bu kişileri ABD’ye veya başka bir ülkeye gönderdiğine dair hiçbir kanıtımız yok” demişti. Londra Üniversitesi Birkbeck’ten küresel cezaevleri uzmanı Helen Fair de herhangi bir ülkenin mahkumları ABD’ye göndermek için cezaevlerini boşalttığına dair “kesinlikle hiçbir kanıt görmediğini” belirtmişti.
GÖÇ RAKAMLARINDA BÜYÜK ÇARPITMA
Trump, göç konusunda daha önce de dile getirdiği yanlış iddiasını yineleyerek “Biden döneminde 25 milyon, hatta daha fazla kişinin sınırı geçtiğini” öne sürdü. Bu “25 milyon” rakamı gerçek dışı; Trump’ın daha önceki “21 milyon” rakamı bile büyük bir abartıydı. Biden yönetiminin son tam ayı olan Aralık 2024 itibarıyla federal hükümet, bu dönemde ülke genelinde 11 milyonun altında “karşılaşma” kaydetmişti ve bunların milyonlarcası hızla sınır dışı edilmişti. Tespit edilemeyen ve Temsilciler Meclisi Cumhuriyetçileri tarafından yaklaşık 2,2 milyon olarak tahmin edilen “kurtulanlar” eklense bile, toplamın Trump’ın söylediği rakama yaklaşması mümkün değil.
İRAN SAVAŞI VE PETROL FİYATLARI
Trump, İran ile savaş hakkında konuşurken “Petrol fiyatları, ben başladığımda olduğundan daha düşük” dedi. İkinci döneminin başlangıcını mı yoksa Şubat ayı sonunda başlayan İran savaşını mı kastettiği net değil. Eğer savaşın başlangıcını kastediyorsa iddiası doğru değil. Hem Brent petrol (uluslararası referans) hem de Batı Teksas Ham petrolü (ABD referansı) Çarşamba öğleden sonra, savaştan hemen önceki seviyelerine göre daha pahalıydı. ABD ile İran arasında bahar aylarında başlayan ve yaza kadar süren ateşkesle birlikte petrol fiyatları keskin bir düşüş yaşamıştı. Ancak son günlerde iki ülke arasındaki yeni saldırılar, ABD’nin İran petrol satışına yönelik yaptırımlarının yeniden uygulanması ve Trump’ın ateşkesin “bittiğini” düşündüğünü açıklamasının ardından fiyatlar yeniden yükseldi.