ENFLASYON HESAPLAMALARI VE TARTIŞMALAR
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Başkanı Erhan Çetinkaya, TÜİK Toplantı Salonu’nda basın kuruluşlarının Ankara temsilcileri ve ekonomi haber müdürleriyle bir araya gelerek, enflasyon hesaplamalarına ve eleştirilere yönelik soruları yanıtladı. Haziran ayıyla enflasyonun iniş sürecine başladığını izlediklerini ifade eden Çetinkaya, enflasyon hesaplamalarına ilişkin tartışmaların devam edeceğini öngördüklerini, bunun algı yönlendirmesine açık bir konu olduğunu, bu sebeple de doğru bilgiyi anlatmak için toplantıyı organize ettiklerini söyledi.
TÜFE VE YAŞAM MALİYETİ ENDİKSLERİ ARASINDAKİ FARKLAR
Çetinkaya, TÜFE’nin, tüketim harcamalarına konu olan mal ve hizmetlere ait fiyatların genel düzeyinde zaman içerisinde meydana gelen değişimi ölçtüğünü ifade ederek, endeksin Türkiye hanehalkının ortalama harcama alışkanlıklarını temsil eden sabit bir mal ve hizmet sepetine dayandığını ve tüketicilerin karşılaştığı perakende fiyatlarındaki ortalama değişimi ölçtüğünü belirtti. Çetinkaya, TÜFE ile yaşam maliyeti endeksinin farklı kavramlar olduğunu vurgulayarak, TÜFE sabit bir mal ve hizmet sepetinin maliyetindeki değişikliği ölçerken, yaşam maliyeti endeksinin sabit bir “refah” düzeyinin maliyetindeki farklılıkları yansıttığını vurguladı.
FİYAT DERLEME SÜRECİ VE ELEŞTİRİLERİN YANITI
TÜİK Başkanı Çetinkaya, TÜFE’yi Türkiye genelinde aylık 600 binin üzerinde fiyatı derleyerek hesapladıklarını belirterek, enflasyon hesaplamasında kullanılan fiyatların yaklaşık 300 bininin marketlerden alınan kasa fiyatlarından oluştuğunu açıkladı. Madde fiyatlarının yayımlanmasını durdurmalarına ilişkin eleştirilere de yanıt veren Çetinkaya, geçmişte açıklanan madde fiyatlarının bir gösterge niteliği olmadığını vurguladı ve fiyatların toplulaştırılmasının enflasyon hesaplamalarında kullanılan standart bir yöntem olduğunu belirtti.
ENAG VE İTO ENFLASYON VERİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Çetinkaya, TÜİK ile ENAG’ın açıkladığı enflasyon rakamlarına ilişkin de değerlendirmelerde bulunarak, ENAG’ın internet sayfasından erişim sağlanan metodoloji dokümanında hesaplamalarda geçerli olan yöntem ve uygulamalara ilişkin bilgilerin paylaşılmadığını ifade etti. ENAG’ın endekslerinin sadece 4 yıla yakın bir dönemde piyasa fiyatlarından ortalama 2-3 kat uzaklaştığını belirten Çetinkaya, TÜİK ile İstanbul Ticaret Odası (İTO) İstanbul Ücretliler Geçinme İndeksi arasındaki farklılıklara da değinerek, İTO’nun TÜFE’ye göre dar kapsamlı ve eski yöntemlerle hesaplama yaptığını ifade etti.
ŞİRKET KARLARI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ
Çetinkaya, Türkiye’deki şirket karlarının enflasyonu yukarı taşıyan bir etkiye sahip olduğunu belirterek, şirketlerin enflasyon ortamını kullanarak normalde alması gereken karlardan daha yüksek fahiş karlar elde ettiğini ifade etti. Ayrıca, dünyada enflasyonun nasıl hesaplandığına ve Türkiye’deki hesaplama süreçlerine ilişkin de bilgi veren Çetinkaya, TÜİK’in uluslararası standartlara ve Eurostat yönergelerine uygun olarak enflasyonu hesaplama yaptığını vurgulayarak, ülkeler arasında enflasyon hesaplama farklılıklarının normal olduğunu dile getirdi.