Ultra işlenmiş gıda endüstrisine yönelik baskı artıyor; yeni bir ankete göre Amerikalıların yüzde 77’si bu ürünlerde zorunlu büyük uyarı etiketi istiyor. Ankete katılanların yüzde 70’i bu gıdaların çocuk televizyonlarında reklamının yasaklanmasını, yüzde 87’si ise laboratuvar yapımı kimyasalların gıdalarda kullanılmadan önce devlet tarafından güvenlik testinden geçirilmesini talep ediyor. Michigan Üniversitesi’nden psikoloji profesörü Ashley Gearhardt öncülüğündeki bir grup araştırmacı, tüketicileri bilinçlendirmek ve daha sağlıklı gıda ortamları için mücadele etmek amacıyla ‘Fed UP!’ adlı bir kampanya başlattı.
BİLİM İNSANLARI 'FED UP!' İLE HAREKETE GEÇTİ
Kampanya kapsamında tüketicilere ultra işlenmiş gıdaları anlatan açıklayıcı videolar, araştırma özetleri ve pratik kaynaklar sunulacak. Ayrıca yerel ve eyalet temsilcilerine düzenleyici adımlar için dilekçe verme, okul yönetimlerini bu gıdaları azaltmaya ikna etme gibi yöntemler de öğretilecek. California San Francisco Üniversitesi’nden Laura Schmidt, 2009’daki ilk şekerli içecek vergisi girişiminden bu yana toplum olarak bu konuda kayda değer bir adım atılmadığını belirterek, “Güney Amerika ve dünyanın dört bir yanındaki hükümetler yıllardır bunu başarıyla yapıyor. Ben artık bıktım,” dedi.
MAHA KOMİSYONU BEKLENTİYİ KARŞILAYAMADI
Sağlık ve Sosyal Hizmetler Bakanı Robert F. Kennedy Jr.’ın ultra işlenmiş gıdaları dizginleme söylemleri beslenme uzmanlarını umutlandırsa da şu ana kadarki adımlar hayal kırıklığı yarattı. Ağustos 2025’e kadar kesin bir eylem sözü veren MAHA Komisyonu’nun eylülde yayımlanan nihai raporu yalnızca hükümetin bu gıdaları tanımlama çabalarını “sürdüreceğini” vaat etti. North Carolina Üniversitesi’nden Barry Popkin, “Rapor dişsiz ve sadece vaatlerden ibaret. Gıda, tarım ve ilaç endüstrileri Beyaz Saray’da kazandı,” yorumunu yaptı.
SEKTÖRÜN LOBİ HARCAMALARI MİLYAR DOLARI AŞTI
Değişimin zorluğuna işaret eden Gearhardt, sektörün lobi faaliyetlerine muazzam paralar harcadığını vurguladı. 1999 ile 2020 arasında ultra işlenmiş gıda şirketleri lobi için 1,15 milyar dolar harcarken, bu rakam kumar sektörünün 817 milyon, tütünün 755 milyon ve alkolün 541 milyon dolarlık harcamasını geride bıraktı.
AŞIRI İŞLENMİŞ GIDALAR CİDDİ SAĞLIK RİSKLERİ TAŞIYOR
Yapılan araştırmalar, günlük kalorinin sadece yüzde 10’unu (yaklaşık bir porsiyon) ultra işlenmiş gıdalardan almanın kalp-damar hastalıklarına bağlı ölüm riskini yüzde 50 artırdığını gösteriyor. Aynı oran obezite riskini yüzde 55, tip 2 diyabet riskini ise yüzde 40 yükseltiyor. Ayrıca Alzheimer ve bilişsel gerileme ile de bağlantı bulunuyor. Yeni bir çalışmada en çok ultra işlenmiş gıda tüketen yetişkinlerde bunama riskinin yüzde 60’a yakın arttığı, tam tahıl, meyve ve sebze ağırlıklı beslenenlerde ise riskin düştüğü belirlendi. Gearhardt’ın araştırmasına göre ABD’deki yaşlı yetişkinlerin yüzde 12’sinden fazlası, 50-64 yaş arası kadınların ise yüzde 21’i bu gıdalara klinik olarak bağımlı. Küresel çapta çocukların yüzde 12’si aynı durumda.
SEKTÖR TEMSİLCİLERİNDEN SAVUNMA
Kalori Kontrol Konseyi Başkanı Carla Saunders, sağlık sorunlarını “işleme riski” gibi geniş anlatılarla sınırlamanın konuyu aşırı basitleştirdiğini savundu. Tüketicilerin pratik, bilime dayalı araçlara ve daha sağlıklı seçeneklere ihtiyacı olduğunu söyledi. Tüketici Markaları Derneği sözcüsü ise üyelerinin FDA’nın katı güvenlik ve beslenme politikalarına uyduğunu, tüketicilere bilinçli seçim yapma imkânı sunduklarını belirtti.
KAMPANYA ŞİRKETLERDEN BAĞIMSIZ YÜRÜTÜLECEK
Fed UP! projesi, kâr amacı gütmeyen EarthShare tarafından finanse ediliyor. Projeye ortak olan sağlık savunuculuğu kuruluşlarının sektörle bağlantısı olmaması şartı aranıyor. Bilimsel katkıda bulunanlar da gıda üreticilerinden ve özel çıkarlardan bağımsız olmak zorunda. Sitede yayımlanan makalelerde plastik kullanımının sağlığa zararları, üreticilerin azınlık ve düşük gelirli gençleri hedef alması ve eyalet başsavcılarının tütün şirketlerine karşı kullanılan taktikleri nasıl uygulayabileceği gibi konular ele alınıyor. Sydney Üniversitesi’nden Nicholas Chartres, uzmanların düzenleme çağrısının yanı sıra minimum işlenmiş diyetlere erişimin artırılması gerektiğini de vurguladığını söyledi. Fed UP! hareketi, ultra işlenmiş gıdaların en yoğun olduğu ABD’ye odaklanıyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi verilerine göre yetişkinlerin yüzde 53’ü, 1-18 yaş arası çocukların ise yüzde 62’si kalorisinin çoğunu bu gıdalardan alıyor. Gearhardt, “İnsanlar ultra işlenmiş gıdaları tanımak için beslenme biliminde doktora yapmak zorunda kalmamalı. Bu kadar ağır bir sistemde bedenimizi beslemek için bu kadar çabalamamalıyız,” dedi.