Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, merkezi yönetim bütçesinden AR-GE faaliyetleri için ayrılan ödenek ve harcamalar, Türkiye’nin teknoloji ve inovasyon odaklı büyüme ivmesini ortaya koydu. Bütçeden ayrılan kaynak 2017’de 13 milyar 243 milyon 950 bin lira oldu. Yaklaşık 10 yılda bu rakam 308 milyar 568 milyon 34 bin liraya yükselerek rekor kırdı.
UZAY ÇALIŞMALARINDA REKOR ARTIŞ
Sektörel bazda en çarpıcı büyüme “uzayın keşfi ve kullanımı” alanında kaydedildi. “Milli Uzay Programı” kapsamında insanlı ilk uzay bilim misyonu başarıyla tamamlandı. Yerli haberleşme uydusu Türksat 6A gibi projeler bu alandaki finansal desteğin temel motivasyonu oldu. 2017’de 30,5 milyon lirayla bütçeden en düşük paylardan birini alan bu kalem, 2024’te 2,3 milyar lirayı aştı. Bu yıl ise 3,2 milyar liranın üzerine çıktı. Böylece uzay çalışmaları bütçesi 2017-2026 döneminde 107 kat yükseldi.
TARIM VE SANAYİDE STRATEJİK YATIRIMLAR
Gıda arz güvenliği ve yerli sanayi hedefleri AR-GE bütçelerine yansıdı. Küresel gıda krizlerine karşı geliştirilen “akıllı tarım” uygulamaları teşvik edildi. Sürdürülebilir üretim tekniklerine yönelik destekler tarımsal kalkınmanın itici gücü haline geldi. “Tarım” sektörü AR-GE ödenekleri 2017’deki 272,4 milyon lira seviyesinden bu yıl 14,5 milyar liraya yükseldi. Bu artış 53 kat büyüme anlamına geldi. “Endüstriyel üretim ve teknoloji” alanı için ayrılan kaynaklar 1 milyar liradan 27,6 milyar liraya ulaştı. Dijital dönüşüm ve “yeşil hidrojen” gibi yenilikçi enerji çözümlerine odaklanan yatırımlar yerli üretimi küresel standartlara taşıdı. Sanayi ve teknoloji odaklı AR-GE yatırımları 10 yılda yaklaşık 27 kat arttı ve bütçenin en dinamik kalemlerinden biri oldu.
ÜNİVERSİTELER ANA FON KAYNAĞI OLMAYA DEVAM EDİYOR
Miktar bazında en büyük payı “Genel bilgi gelişimi: AR-GE (Genel üniversite fonlarından finanse edilen)” başlığı aldı. 2017’de 7,7 milyar lira olan bu kaynak 2024’te 122 milyar liraya çıktı. 2026’da ise 214,5 milyar liraya kadar yükseldi. Bu kalem, toplam AR-GE bütçesinin yaklaşık yüzde 70’ini oluşturdu. Bilimsel temelli araştırmalar merkezdeki yerini korudu.
SAVUNMA VE EĞİTİMDE İSTİKRARLI BÜYÜME
“Savunma”ya ayrılan AR-GE bütçesi 2017’deki 1,8 milyar lira seviyesinden bu yıl 12,3 milyar liraya yükseldi. Bu artış 6,6 kat olarak hesaplandı. Yerli İHA/SİHA teknolojileri ve KAAN savaş uçağı bu kaynağın somut çıktıları arasında yer aldı. Gemi inşa projelerindeki teknolojik derinlik de savunma AR-GE’sine ayrılan kaynağın etkisini gösterdi. “Eğitim” alanındaki AR-GE harcamaları 570 milyon liradan 8,6 milyar liraya çıktı. “Ulaşım, telekomünikasyon ve diğer altyapılar” kalemi ise 470 milyon liradan 6,7 milyar liraya yükseldi. Kültürel ve toplumsal araştırmalara ayrılan bütçelerde de artış yaşandı. “Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi” alanındaki bütçe yaklaşık 30 kat artarak 130 milyon liraya ulaştı. “Siyasi ve sosyal sistemler, yapılar ve süreçler” başlığındaki harcamalar 11 kattan fazla artışla 603,6 milyon lira seviyesine yükseldi.