ABD’de halk yüksek yaşam maliyetinden bıkmış durumda ve Fed yeniden baskı altında. Yeni Fed Başkanı Kevin Warsh enflasyonu yüzde 2’ye indirme sözü verirken, bazı yatırımcılar Fed’in bu taahhüdünü göstermek için Çarşamba günü faiz artırabileceğini düşünüyor. Ancak Fed ne kadar güçlü olursa olsun, enflasyonla mücadele araçları ABD’nin karşı karşıya olduğu arz kaynaklı enflasyon karşısında sınırlı kalıyor. Fed ne İran’la savaşta kalıcı bir ateşkes sağlayabilir, ne Hürmüz Boğazı’nı yeniden açabilir ne de Başkan Donald Trump’ın yüksek ve değişken tarifelerini ortadan kaldırabilir.
ENFLASYONUN KAYNAĞI ARZ SORUNLARINA DAYANIYOR
Eski bir Fed yetkilisi olan Benson Durham, “Faiz artırımları bombaların düşmesini engellemez” diyerek mevcut durumu özetledi. Fed, 2022’den itibaren faizleri keskin şekilde artırarak pandemi sonrası enflasyon yangınını büyük ölçüde söndürmüştü. Bu artışlar aşırı ısınan talebi soğutarak arzın yetişmesine fırsat tanımayı hedefliyordu. Ancak bugünkü enflasyon farklı bir karakter taşıyor. Enflasyon yüzde 3,5 seviyesinde seyrediyor; yüzde 2’lik hedefin üzerinde olmakla birlikte 2022 ortasındaki yüzde 9,1’den oldukça uzak. Ekonomi ise o dönemdeki gibi aşırı taleple ısınmış değil. İşe alımlar zayıfladı, ücret artışları yavaşladı ve neredeyse enflasyonu ancak yakalıyor. Enflasyonun ana nedeni, pek çok ürünü daha pahalı hale getiren arz sorunları: İran’la savaş Orta Doğu’dan enerji akışını kesintiye uğratarak motorin, benzin ve jet yakıtı fiyatlarını yükseltti. Yüksek tarifeler de bazı malların maliyetini artırdı.
UZMANLARDAN FAİZ ARTIRIMINA KARŞI UYARILAR
Moody’s Analytics Başekonomisti Mark Zandi, “Para politikasının temel kuralı, arz şoku olduğunda tepki vermemektir. Senaryoya sadık kalın. Bu şimdiye kadar oldukça iyi işledi” değerlendirmesinde bulundu. Zandi, talebi soğutmak için faiz artırmanın borsayı devirebileceği ve bunun da işgücü piyasasını aşağı çekebileceği uyarısında bulundu. “Bu tehlikeli bir oyun. İşgücü piyasası zayıf ve bizi resesyona sürüklemek çok fazla şey gerektirmez” diyen Zandi, faiz artırımına gidilmemesi gerektiğini savundu. Eski Fed Başkanı Janet Yellen da geçen ay yaptığı bir konuşmada, Fed için “varsayılan stratejinin arz şoklarını görmezden gelmek” olması gerektiğini, aksi halde faiz artırımlarının kabul edilemez işsizlik maliyetlerine yol açacağını belirtti. Yellen’a göre tek istisna, enflasyon beklentilerinin fırlaması durumu. Ancak ekonomistler, özellikle piyasa temelli ölçütlerde enflasyon beklentilerinin tehlikeli bölgede olmadığını ifade ediyor. Moody’s tahminlerine göre bu yıl sonu itibarıyla öngörülen enflasyonun yaklaşık 0,66 puanı İran savaşından, 0,17 puanı tarife ve ticaret kısıtlamalarından kaynaklanacak. Wolfe Research Başekonomisti Stephanie Roth, “Bunların hiçbiri daha yüksek faiz oranlarıyla çözülmeyecek” dedi.
YAPAY ZEKA PATLAMASI ENFLASYONU TETİKLİYOR
Talep cephesinde ise yapay zeka patlaması etkili oluyor. Bu alandaki büyüme, bellek ve diğer bileşenlerin fiyatlarını yukarı çekiyor. Moody’s, yapay zekanın enflasyona yaklaşık çeyrek puan katkıda bulunacağını hesaplıyor. Apple, MacBook, iPad ve diğer ürünlerine keskin zamlar yaparken gerekçe olarak veri merkezi yatırımlarına bağlı “bellek ve depolamada olağanüstü talep artışını” gösterdi. Zandi, yapay zekaya akan devasa kaynaklar göz önüne alındığında, birkaç faiz artırımının bu trendi durduramayacağını düşünüyor. “O tren istasyondan çoktan ayrıldı ve raylarda hızla ilerliyor. Bir iki faiz artırımıyla durdurulamaz” ifadelerini kullandı.
FED’İN KARARI İÇİN BELİRSİZLİK SÜRÜYOR
Fed kararına sadece bir gün kala faizler konusunda alışılmadık bir belirsizlik yaşanıyor. Normalde Fed yetkilileri konuşma ve röportajlarda yeterli ipucu verir, Wall Street ne olacağını az çok kestirir. Ancak bu kez gerçek bir tartışma söz konusu. CME FedWatch verilerine göre piyasa yüzde 38 ihtimalle faiz artırımı, yüzde 62 ihtimalle ise değişiklik yapılmamasını fiyatlıyor. Bu belirsizliğin nedenlerinden biri, Warsh’ın Fed’in ne yapacağına dair ipucu vermeyi reddetmesi. Warsh, sözde ileriye dönük yönlendirmenin yararsız olduğunu, yetkilileri çoğu zaman gerçekleşmeyen tahminlere mahkum ettiğini savunuyor. JPMorgan Asset Management Küresel Strateji Başkanı David Kelly ise bugünkü enflasyonun Fed’in müdahalesini gerektirecek kadar “yapışkan” olmadığını düşünüyor. Kelly, “Bu Teflon enflasyon. Yapışmaz, yavaşça kayıp gidecek” dedi. Fiyatların pandemi öncesi seviyelere dönmeyeceğini belirten Kelly, “Fiyatları geri çekmenin tek yolu resesyona neden olmaktır. Satın alınabilirlik ancak geliri artırarak sağlanabilir, fiyatları düşürerek değil” yorumunda bulundu.