Astronomlar, Plüton’un yörüngesinin ötesinde yeni bir cüce gezegen adayı keşfetti. Geçici olarak ED138 ismi verilen bu nesne, gelecekteki gözlemlerle keşfin doğrulanması halinde, Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tarafından tanınan beş cüce gezegenin arasına katılacak: Ceres, Plüton, Haumea, Makemake ve Eris. Bu buluş, Şili’deki 2,682 metre yüksekliğindeki Vera C. Rubin Gözlemevi tarafından yapılan tespitlerin bir sonucu olarak ortaya çıktı. Gözlemevi, dünyanın en büyük dijital kamerasını barındırıyor ve her üç günde bir tüm gökyüzünü görüntüleme kapasitesine sahip.
GÖZLEMLERİN DETAYLARI
Matthew Holman, Smithsonian Enstitüsü’nde kıdemli astrofizikçi ve Harvard Üniversitesi’nde astronomi eğitmeni, 2026 yılında Rubin tarafından toplanan verileri analiz etmek için geliştirdiği bir bilgisayar programını çalıştırdı. Program, hareketli nesnelerin milyarlarca tespitini taradı. ED138 ortaya çıktığında, Holman bununla ilgili olarak “heyecan verici bir inançsızlık” hissetti ve hemen sahte pozitif ya da bilgisayar programında bir hata olup olmadığını kontrol etti. Gözlemi doğrulamak için, Holman ve Rubin Operasyonları ekibinden meslektaşı Mario Jurić, ED138’in yörüngesini incelemek üzere birlikte çalıştı. Jurić, Rubin’in katalogunda Mart 2026’ya kadar olan 20 ek gözlem buldu. Araştırmacılar, nesnenin yörüngesini 10 yıl kadar geriye kadar haritalama imkanı buldu.
RESMİ AÇIKLAMALAR
Ancak Holman, ED138’in henüz resmi olarak bir cüce gezegen olmadığının altını çizdi: “Bu aşamada hala bir aday. Fiziksel olarak ne kadar büyük olduğunu bilmemiz gerekiyor ve bu birkaç ay alacak muhtemelen.” ED138’in çapının 600 ile 1,500 kilometre arasında olduğu tahmin ediliyor, bu da onu tanınan en küçük cüce gezegen olan Ceres’ten daha büyük yapıyor. Şu anda ED138, Güneş etrafında yaklaşık 46 astronomik birim uzaklıkta döngü yapıyor; bu, ED138’in Plüton’dan daha uzakta olduğu anlamına geliyor.
GÖKYÜZÜNDEKİ GÖRÜNÜMÜ
ED138, çıplak gözle görünmüyor ancak “gerçekten yetenekli amatörlerin nereden bakacaklarını bilmesi durumunda görebileceği kadar parlak,” diyor Holman. Bilim insanlarının ED138’i daha önce keşfetmemesinin nedenlerinden biri, nesnenin güney yarımkürede bulunması ve bu nedenle kuzey yarımküreden gözlemin zor olması. Holman, “Bu, bu nesneyi bulabilecek teleskopların büyük bir kısmını dışarıda bırakıyor ve güney yarımkürede gökyüzünü tarayan teleskop sayısı da çok fazla değil,” şeklinde belirtti.
GELECEK ARAŞTIRMALAR
Yeni cüce gezegen adayı, Rubin teleskobunun tespit ettiği nesnelerin artan listesine katılıyor; bu nesnelerin çoğu asteroitler ve daha küçük TNO’lar. Holman, ED138 boyutlarında “bir avuç” daha nesnenin olabileceğini ve Rubin’in bunları da bulacağını söyledi. Eğer ED138 cüce gezegen olarak onaylanırsa, astronomlar önce ona kalıcı bir numara verecek ardından gerçek bir isim belirleyecek. Ancak bu süreç zaman alabilir ve ismi kimin seçeceği henüz net değil.
BULUŞUN ÖNEMİ
Yeni keşif, bilim dünyası için önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Yeni Zelanda’daki Canterbury Üniversitesi’nden Michele Bannister, ED138’in trans-Neptünyen bir nesne olması ve oldukça büyük olması açısından “bilimsel olarak gerçekten ilginç” olduğunu belirtti. Diğer teleskoplar, bu nesne hakkında daha fazla bilgi edinmek için çalışmalara devam edecek. Bannister, “Belki de bir gün oraya bir uzay aracı gönderirsek, Plüton gibi azot buzuluna sahip olduğunu keşfedeceğiz,” dedi. Ancak şu anda ED138’in fiziksel özellikleri hakkında daha fazla spekülasyon yapmak için henüz erken.