Paul Biya 1984’te Kamerun’da ilk cumhurbaşkanlığı seçimini kazandığında Nformi Bime 23 yaşında bir öğrenciydi. Bugün Bime 65 yaşında ve öğretmenlikten emekli. Biya ise 93 yaşında ve hâlâ cumhurbaşkanı. Geçen yıl itiraz edilen sekizinci dönem seçimini kazanarak neredeyse 100 yaşına kadar görevde kalabileceği bir sürece imza attı. Seçim öncesinde muhalefetin sahte olduğunu söylediği ve protestocularla polis arasında ölümcül çatışmaların yaşandığı süreçte Biya, “En iyisi henüz gelmedi” demişti. Ancak 1982’de dönemin cumhurbaşkanının istifası üzerine başbakan olarak görevi devralan ve o tarihten bu yana ülkeyi yöneten Biya, son iki aydır binlerce kilometre uzakta. Cumhurbaşkanı, 7 Haziran’da ofisinin “Avrupa’da kısa özel bir konaklama” olarak duyurduğu ziyaret için yola çıktı ve bu, Orta Afrika ülkesinden yıllardır kesintisiz en uzun süre ayrı kalışı oldu.
BİYA'NIN YOKLUĞU SAĞLIK TARTIŞMALARINI ALEVLENDİRDİ
Geçen hafta hükümet sözcüsü René Emmanuel Sadi, Fransız radyosu RFI’ye yaptığı açıklamada Biya’nın İsviçre’nin Cenevre kentinde olduğunu ve hastanede yatmadığını söyledi ancak bulunduğu yerle ilgili daha fazla detay vermedi. Kamerun’un 1960’taki bağımsızlığından bu yana ikinci cumhurbaşkanı olan Biya, dünyanın en uzun süre görev yapan liderlerinden biri. 1984’te tek parti sistemiyle ilk kez seçimi kazandı, ardından çok partili siyasete geçilmesinin ardından altı seçim daha kazandı. Cumhurbaşkanlığı boyunca yurt dışında uzun süreler geçirdi. Ancak son yokluğu, sağlık durumu ve ülkeyi onun yokluğunda kimin yönettiğine dair soruları yeniden gündeme getirdi.
Biya’nın sağlığı ve nerede olduğuna dair söylentiler, toplum içinde nadiren görülen cumhurbaşkanı nedeniyle Kamerun’da uzun zamandır kamuoyunun gündeminde. Ofisi, ciddi şekilde hasta olduğu veya öldüğü yönündeki spekülasyonlara defalarca yanıt vermek zorunda kaldı. 2024’te hükümet, cumhurbaşkanının sağlığıyla ilgili medyada yapılan tartışmaları yasakladı ve bunu ulusal güvenlik meselesi olarak nitelendirdi.
YENİ NESİL İÇİN TEK CUMHURBAŞKANI
Biya’nın uzun iktidarı aynı zamanda Afrika genelindeki daha geniş bir çelişkiyi de yansıtıyor. Kıta, dünyanın en genç nüfusuna sahip olmasına rağmen birçok ülke hâlâ siyasi kariyerleri onlarca yıl önce başlamış yaşlı liderler tarafından yönetiliyor. Bu isimler arasında, farklı bir dönemde ülkeyi yöneten eski kurtuluş figürleri de bulunuyor. Milyonlarca Kamerunlu için Biya, hayatları boyunca tanıdıkları tek cumhurbaşkanı. Bime’in çocukları da bunlar arasında. En büyüğü 32, en küçüğü 18 yaşında. Yaoundé II Üniversitesi’nde doktora öğrencisi ve toplum gençlik lideri olan 26 yaşındaki Abit Riassai Acha da aynı kuşaktan.
“Büyürken Cumhurbaşkanı Biya tanıdığım tek cumhurbaşkanıydı, bu yüzden onun cumhurbaşkanlığı Kamerun’a dair tüm deneyimimin parçası oldu” diyen Acha, geçen yılki cumhurbaşkanlığı seçiminde ilk kez oy kullandığını ve 38 yaşındaki muhalefet adayı Samuel Hiram Iyodi’yi desteklediğini söyledi. Aynı cumhurbaşkanının 40 yılı aşkın süredir iktidarda olması, liderliğine dair soruları da büyüttü. Acha, Biya’nın uzun süreli yoklukları için “Bu yıllar içinde tekrarlandığı için birçok Kamerunlu buna alıştı. Ancak bir şeye alışmak, insanların ülkenin nasıl yönetildiğine dair soru sormayı bırakması gerektiği anlamına gelmiyor” ifadelerini kullandı.
Geçen yılki seçimde sekizinci olan Iyodi, Biya’nın ana rakiplerinden birinin de aralarında bulunduğu bazı adayların yarıştan men edildiği seçimin ardından, parlamento Konseyi’ne Biya’nın yokluğunun cumhurbaşkanlığında bir boşluk yaratıp yaratmadığını değerlendirmesi çağrısında bulundu. Ancak Biya’nın iktidardaki Kamerun Halkın Demokratik Hareketi’nin hakimiyeti göz önüne alındığında bu girişimin başarılı olması beklenmiyor.
HÜKÜMETTEN "BİYA YAŞIYOR" GÜVENCESİ
Biya, yurt dışında olmasına rağmen bu ay başında açıklanan büyük bir ordu ataması da dahil olmak üzere önemli kararlar almaya devam ediyor. Ancak yurt dışında uzun süre kalması, üst düzey yetkililerin Kamerun halkına cumhurbaşkanının hâlâ hayatta olduğuna dair güvence vermesine neden oldu. Hükümet sözcüsü Sadi, iktidar boşluğu endişelerini reddederek RFI’ye yaptığı açıklamada “Cumhurbaşkanı Paul Biya yaşıyor” ve “yakında dönecek” dedi.
Bime, Biya’nın değişimin simgesi olduğu dönemi hatırlayacak yaşta. Biya’nın adını ilk kez 1970’lerde, Kamerun’un bağımsızlık sonrası ilk cumhurbaşkanı Ahmadou Ahidjo döneminde cumhurbaşkanlığı genel sekreteri olarak görev yaparken duydu. Ahidjo’nun 1982’de istifa etmesinin ardından Biya görevi devraldı. Biya iki yıl sonra ilk kez seçimlerde aday olduğunda Bime onu “umudun temsili” olarak gördüğünü söyledi: “Genç ve dinamik olduğuna, yakışıklı olduğuna inanıyorduk. Kamerunlular için çok şey ifade ediyordu.” Yeni bir başlangıç olarak gördükleri adamın onlarca yıl iktidarda kalacağını çok az kişi hayal etmişti. Muhalifleri için hayal kırıklığı yalnızca Biya’nın görevde ne kadar kaldığıyla ilgili değil, aynı zamanda sıradan Kamerunluların yaşamlarını iyileştirememesiyle de ilgili.
ÜLKENİN BİRİKEN SORUNLARI
Almanya’da yaşayan Kamerunlu siyaset analisti Collins Molua Ikome, Nisan ayında ülkeyi ziyaret ettiğinde bazı sorunlara birinci elden tanık olduğunu anlattı. Ikome, “Kamerun’da yollar son derece kötü. Hatta ölümcül bir kazaya bile tanık oldum” dedi. Ikome ayrıca sık sık yaşanan elektrik kesintilerine, yolsuzluğa ve gençler için iş imkânlarının olmamasına dikkat çekti. Batı Kamerun’daki Dschang Üniversitesi’nden kamu ve uluslararası hukuk profesörü Wilson Tamfuh, cumhurbaşkanının görevlerini devrettiğinde hükümetin işleyişini sürdürebilecek kurumların mevcut olduğunu söyledi. Temel görevlerin başbakan, cumhurbaşkanlığı genel sekreteri ve bakanlar tarafından yürütülebileceğini belirten Tamfuh, asıl büyük sorunun hükümetin ülkenin köklü sorunlarını çözüp çözmediği olduğunu kaydetti. Tamfuh, “İnsanlar İngilizce konuşulan bölgelerdeki krizin çözülmesini, yaşam standartlarının iyileştirilmesini, daha iyi yollar yapılmasını, diplomalı insanların sokakta daha az olmasını istiyor” ifadelerini kullandı.
Biya görevi bıraktığında halefi, kuzeyde Boko Haram militanlarının saldırıları ve gençler arasındaki derin ekonomik hayal kırıklığıyla da karşı karşıya kalacak. Sağlık hizmetleri bir diğer endişe kaynağı. Ikome, kaliteli sağlık hizmetine erişimin birçok Kamerunlu için ulaşılamaz olduğunu söyledi. Ikome, “Ülkede yaşam beklentisi 70 yaşın altında. Ancak Biya, sıradan bir Kamerunlunun yoksulluk nedeniyle erişemediği yurt dışındaki sağlık hizmetlerine erişimi sayesinde bunun çok ötesinde yaşadı” dedi. Bu uçurum yalnızca Kamerun’a özgü değil. Afrika genelinde siyasi elitler, ülkelerindeki kamu hizmetleri zorluk çekerken sıklıkla yurt dışında sağlık hizmeti arayışına girmiş veya yurt dışında ev edinmiştir.
BAŞKA BİR CUMHURBAŞKANI GÖREBİLECEK Mİ?
Bime için soru daha kişisel: Başka bir cumhurbaşkanını görecek kadar yaşayacak mı? Onlarca yıldır değişim bekleyen Bime, Biya’nın kendisinden ve ülke seçkinlerinin dışında kalan diğer birçok kişiden daha uzun yaşayabileceğinden endişeleniyor. Bime, “Ne zaman bir soğuk algınlığı olsalar yurt dışına kaçıyorlar ve orada bakılıyorlar, ama diğer Kamerunlular bakım eksikliğinden ölüyor” dedi.