Hindistan’ın güçlü lideri Narendra Modi, on yılı aşkın süredir siyasi olarak neredeyse yenilmez görünüyordu. Ancak geçtiğimiz hafta sonu, sadece birkaç hafta önce ortaya çıkan çevrimiçi tabanlı ve gençlerin öncülüğündeki bir protesto hareketi, muhalefet partilerinin yıllardır başaramadığını başardı: Hükümeti geri adım atmaya zorladı. “Hamamböceği Halk Partisi” (CJP) adlı hiciv hareketinin önderliğinde on binlerce Z kuşağı protestocu, üniversite giriş sınavındaki soru sızıntısıyla ilgili hesap sorulmasını talep etmek için günlerce Yeni Delhi sokaklarını doldurdu.
SINAV SKANDALI GENÇLERİ SOKAĞA DÖKTÜ
Protestocuların hedefinde, sızıntının yaşandığı dönemde görevde olan Eğitim Bakanı ve Modi’nin yakın adamı Dharmendra Pradhan vardı. Pradhan’ın cumartesi günü istifa etmesi, başkentteki 18. yüzyıldan kalma Jantar Mantar gözlemevinde toplanan kalabalık arasında büyük bir sevinç ve şaşkınlıkla karşılandı. Göstericiler gece geç saatlere kadar sokaklarda dans edip milli bayraklar sallayarak bu sonucu bir zafer olarak kutladı. Bu, Modi’nin Bharatiya Janata Partisi’nin (BJP) 2014’te iktidara gelmesinden bu yana karşılaştığı en nadir geri çekilmelerden biriydi.
GENÇLERİN ZAFERİ DİĞER KESİMLERE DE İLHAM VERDİ
Protestocuların başarısı, diğer kesimlerde de bir şeylerin değişebileceğine dair bir inanç yarattı. 22 yaşındaki yazılım mühendisi Akshit Tyagi, “Bir hafta önce hükümete herhangi bir geri bildirim vermek neredeyse imkansızdı. Şimdi herkes sokağa çıktı ve yayılan bir onaylanma duygusu var; insanlar hükümetten gerçekten bir şey talep edebileceklerini fark ediyor” dedi. Hindistan’ın komşuları Sri Lanka, Nepal ve Bangladeş son yıllarda gençlik öncülüğünde çalkantılı siyasi değişimlere tanık olmuştu. Şimdi ise bazıları, ‘Hamamböcekleri’nin başarısının, yaygın gençlik hoşnutsuzluğunun yüzeyin altında kaynadığı Hindistan’da benzer bir sürecin habercisi olup olmadığını sorguluyor.
EKONOMİK BÜYÜME GENÇLERE YANSIMADI
Jantar Mantar’daki genç protestocuların çoğu, Modi’nin iktidar döneminde büyüdü. Bu dönem, ulusal büyüklük, ekonomik refah ve yenilenmiş bir milliyetçilik vaatleriyle tanımlandı. Hindistan dünyanın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri olmaya devam ederken ve Modi’nin üç döneminde altyapı, teknoloji ve üretime büyük yatırımlar yapılırken, birçok genç Hintli bu ulusal başarının kendilerine fırsat olarak dönmediğini söylüyor. Ülkede 15-29 yaş arası 360 milyondan fazla genç bulunuyor ancak son raporlar, 25 yaş ve altındaki mezunların yaklaşık yüzde 40’ının işsiz olduğunu ortaya koyuyor.
HÜKÜMETİ YENEN İLK HAREKET
Mayıs ayında hükümetin tıp ve diş hekimliği sınavlarının sorularının sızdırıldığını ve milyonlarca öğrencinin yeniden sınava girmek zorunda kalacağını açıklaması, uzun süredir var olan hoşnutsuzluğu öfkeye dönüştürdü. Boston Üniversitesi mezunu Abhijeet Dipke tarafından hiciv amaçlı kurulan CJP, bu öfkeyi hızla bir kuşak kaygısına ve istihdam, yönetişim ve yukarı hareketlilik eksikliği gibi konulardaki şikayetleri dile getiren bir platforma dönüştürdü. Siyaset bilimci Rahul Verma’ya göre protestolar ve Pradhan’ın istifası BJP için bir “şok ve gerileme” oldu. Verma, “Belki de toplumda biriken türden hayal kırıklığı ve kaygıyı öngöremediler” dedi. Verma, BJP’nin daha önceki protestoların politika ya da ideolojik anlaşmazlıklar etrafında şekillendiğini, bu nedenle hükümetin karşı anlatılarla tabanını toparlayabildiğini, ancak CJP protestosunun “idari başarısızlıktan kaynaklanan ilk hareket” olduğu için kontrol edilmesinin çok daha zor olduğunu belirtti.
HÜKÜMET ÖNCE KÜÇÜMSEDİ SONRA TAKTİK DEĞİŞTİRDİ
Yetkililer başlangıçta protestocuları küçümsedi. Pradhan geçen ay yaptığı bir televizyon röportajında CJP’yi “terör gruplarının B takımı” olarak nitelendirdi. Ana akım televizyon kanalları harekete çok az yer verirken, öğrenciler olayları Instagram videoları ve memler aracılığıyla kendileri belgelemeye başladı. Sosyal medya, sınav skandalını ulusal bir konuşmaya dönüştürdü ve geleneksel medyanın Z kuşağı üzerindeki etkisinin azaldığını gösterdi. 20 Temmuz’da polisin, Pradhan’ın görevden alınmasını isteyen on binlerce kişinin parlamento yürüyüşünü biber gazı ve sopalarla dağıtması, hareketin ivmesini daha da artırdı. Göstericiler yılmadı ve ilk kez bazıları Modi’nin de gitmesi çağrısı yaptı.
Z KUŞAĞININ ZAFERİ KALICI OLACAK MI?
Modi 2024’te üçüncü kez seçilse de parlamento çoğunluğunu kaybetmişti. Protestocular çoğunlukla orta ve alt-orta sınıf gençler ve ailelerinden oluşuyordu; bu kesim geleneksel olarak BJP’nin önemli bir destek tabanıydı. Modi, stoacı ve kontrollü imajıyla bilinmesine rağmen geçen hafta taktik değiştirerek öğrencilere hitap ettiği özçekim tarzında iki video mesajı yayınladı. Cumartesi günü, hükümetin diğer talepleri karşılama sözü vermesi üzerine protesto liderleri eylemleri askıya aldı. Hamamböceği Halk Partisi, çok az kişinin mümkün gördüğü bir şeyi başardı. Ancak uzun vadeli mirası, Hindistan’ın Z kuşağının bu zaferi geleceklerini etkileyen konularda baskıyı sürdürebilecek daha geniş bir harekete dönüştürüp dönüştüremeyeceğine bağlı. Hareketin kurucusu Abhijeet Dipke, Jantar Mantar’dan ayrılmadan önce yaptığı son açıklamada “Bu son değil. Yakında tekrar buluşacağız” dedi.