ABD ile İran arasındaki çatışmalara geçici bir ara verilmesi, petrol tüccarlarında diplomatik bir çözümün Ortadoğu’daki petrol trafiğini yeniden başlatabileceği umudunu doğurdu. Petrol fiyatları Pazartesi günü yüzde 8 düşerek, 25 Mayıs’tan bu yana ham petrolde görülen en büyük günlük düşüşe imza attı. Petrol piyasalarının işlem yaptığı haberler oldukça zayıf: Trump yönetimi savaşı tırmandırma planlarını durdurdu ve hafta sonu yaşanan çatışmasızlık, iki ülkenin müzakere masasına dönebileceğini gösterdi. Bu savaş genişledi ve kolay bir çözümü yok. ABD’nin net bir çıkış stratejisi bulunmuyor. İran ise petrol zengini bölgeye giren çıkan gemi trafiği üzerinde maksimum kontrol sağlama motivasyonunu koruyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA TRAFİK DURMA NOKTASINDA
Hürmüz Boğazı’ndan geçişler fiilen dururken, Babülmendep Boğazı’ndaki trafik de önemli ölçüde azalmış durumda. Petrol tankerleri, İranlılar ve Husilerden gelebilecek ateş riskini almak istemiyor. Petrol piyasaları, her olumlu haber sinyalinde fiyatların düşmesiyle adeta bir barış yanlısı önyargıya sahip. Bu durum, nisan ortasında ateşkes ilan edilmesinin ardından ve haziran ayında İran ile ABD’nin kısa ömürlü bir Mutabakat Zaptı imzalamasıyla ham petrolün savaş öncesi seviyelerin altına düştüğü dönemde de yaşanmıştı. Piyasanın savaş sırasındaki direnci, tüccarlara ham petrol fiyatlarına bir tavan koymak için geçerli bir neden veriyor; ancak bu, gelip geçici çatışmanın petrol piyasasının hiçbir zaman normale dönemeyeceği yönünde önemli bir şüphe yaratmasıyla çelişiyor.
PETROL TALEBİ DİRENCİNİ KORUYOR
Son birkaç aydır petrole olan talep, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatmasının ardından dünyanın her gün yaklaşık 13 milyon varillik arz kaybına uyum sağlamasıyla şaşırtıcı derecede düşük kaldı. Özellikle Çin, savaş öncesinde biriktirdiği devasa petrol stoklarına güvendi; bu hamle şimdi oldukça isabetli görünüyor. JPMorgan’a göre petrol fiyatları yükselirken Çin, ham petrol ithalatını günde yaklaşık 5 milyon varil azalttı. JPMorgan Emtia Analiz Başkanı Natasha Kaneva, Çin’in bu durumu ne kadar daha sürdürebileceğinin tam olarak bilinmediğini, ancak muhtemelen üç ila dört ay daha yetecek kadar büyük rezervlere sahip olduğunu söyledi.
ACİL STRATEJİK PETROL REZERVLERİ DEVREYE GİRDİ
Bu arada, Uluslararası Enerji Ajansı tarafından koordine edilen ülkeler, özellikle ABD olmak üzere, stratejik petrol rezervlerinden her hafta milyonlarca varil petrol salmaya devam ediyor. Bu, tarihin en büyük petrol arz şokunun etkisini hafifletmeye yardımcı oldu. Acil durum ve ticari stokların her ikisi de artık operasyonel stres seviyelerine ulaşmış durumda veya bu seviyelere yaklaşıyor. Bu noktada fizik kuralları, petrol şirketlerinin petrolü depolardan boru hatlarına pompalayarak rafinerilere ulaştırmasını artık kolaylaştırmıyor. Bu durum Başkan Donald Trump’ı haziran ayında endişelendirmişti ve azalan stokların “ekonomik felakete” yol açabileceğini kabul etmişti. Ancak Hürmüz Boğazı’nın yeniden açıldığı üç kısa hafta içinde, Basra Körfezi’nden 200 milyon varilden fazla petrol çıktı ve piyasaya yaklaşık 17 haftalık petrol arzı eklenerek geçici bir bolluk yarattı.
ANALİSTLER FİYAT TAHMİNLERİNİ KORUYOR
Geçen hafta yoğunlaşan çatışmalar petrolü kısa süreliğine 100 doların üzerine çıkarmış olsa da, birçok petrol endüstrisi analisti soğukkanlılığını korudu. Goldman Sachs Emtia Analisti Daan Struyven, uluslararası referans olan Brent petrolü için yıl sonuna kadar 80 dolarlık tahminini sürdürdü. Struyven ve diğerleri, asıl riskin Hürmüz Boğazı’nın bir kez daha uzun bir süre petrol trafiğine kapalı kalması olduğunu belirtiyor. Piyasa, uzun süreli bir petrol durmasının riskini hafife alıyor olabilir.
İRAN’DAN HÜRMÜZ BOĞAZI’NA SIKI KONTROL
Son dönemdeki çatışmaların durulmasına rağmen İran, Hürmüz Boğazı üzerinde yüksek derecede kontrol sağlamaya çalışıyor. İran devlet yayın kuruluşu IRIB, Pazartesi günü ismi açıklanmayan bir “bilgili kaynağa” dayandırdığı haberinde, İran’ın su yolunda “yasadışı ve güvensiz bir rota” kullanmaya çalışan gemileri yönlendirdiğini bildirdi. Windward Intelligence verilerine göre Cumartesi günü Hürmüz Boğazı’ndan yalnızca tek bir gemi geçti. Hiçbir gemi giriş yapmadı. Kpler’de kıdemli ham petrol analisti olan Johannes Rauball, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, boğazdaki gemi geçişlerinin “tam bir durma noktasında gezindiğini” söyledi. 18 Haziran’da varılan 60 günlük ateşkes sırasında bile İran, boğazdan geçmek isteyen gemilerin yeni kurulan Basra Körfezi Boğazı Otoritesi ile koordinasyon kurmasını, aksi takdirde silahlı kuvvetleri tarafından ateşe maruz kalma riskini taşıdığını şart koşmuştu.
SİGORTA VE YENİ ROTALAR DA RİSK ALTINDA
Savaşın gidişatı ve İran’ın çatışmanın başlarında yaptığı gibi boğazdan geçen gemilerden yüksek geçiş ücretleri alıp almayacağı konusunda hala büyük bir belirsizlik var. Geçen hafta bir sigorta ticaret grubu, gemilerin boğazdan geçmek için İran’a geçiş ücreti ödemesi durumunda poliçelerin iptal edilebileceğini çünkü bunun ABD yaptırımlarını ihlal edeceğini belirtti. Çatışma, Kızıldeniz’in dibinde bulunan bir diğer kritik deniz ticaret yolu olan Babülmendep Boğazı’nı da kapsayacak şekilde genişledi. Son günlerde İran destekli Husiler, Suudi Arabistan petrol tankerlerine saldırdı ve boğazı ablukaya aldıklarını ilan etti. Deutsche Bank analistleri Pazartesi notunda, “Ana piyasa riski, enerji ve nakliye cephesi olmaya devam ediyor” dedi ve Husi saldırılarının “hem Körfez hem de Kızıldeniz ihracat yollarında eş zamanlı bir kesinti olasılığını” artırdığını ekledi. Analistler, “Ana aktörlerden gelen bu hoş bir ara, ancak özellikle yan savaşlar devam ederken kırılgan bir ara” yorumunu yaptı. Lipow Oil Associates Başkanı Andy Lipow, piyasanın Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması konusunda iyimser olduğunu, ancak bunun aylarca olmayacağından “dehşete düştüğünü” belirtti. Lipow, “Bu filmi daha önce de görmüştük. Piyasa, son manşete veya bu durumda manşet olmamasına şiddetle tepki veriyor” dedi.