Amerika Birleşik Devletleri’nde güncellenen kolesterol tedavi kılavuzları kapsamında yaklaşık 21,5 milyon yetişkinin daha statin ilaçları için uygun hale geldiği bildirildi. Araştırmacılar, Amerikan Kalp Derneği, Amerikan Kardiyoloji Koleji ve dokuz ortak tıp derneği tarafından yayımlanan 2026 kan kolesterol kılavuzları ile önceki 2018 kılavuzlarını karşılaştırarak ABD’de kaç yetişkinin statin tedavisine uygun olacağını tahmin etmeye çalıştı. 20 Temmuz’da JAMA dergisinde yayımlanan analize göre, bu değişikliklerle kolesterol düşürücü ilaçlar olan statinler için uygun Amerikalıların toplam sayısının yaklaşık 87,5 milyona, yani 30 ila 79 yaş arası yetişkinlerin yarısından fazlasına ulaşabileceği belirtildi.
YENİ KILAVUZLAR KİMLERİ STATİN İÇİN UYGUN HALE GETİRİYOR?
Araştırma ekibi, 2017 ile 2023 yılları arasında toplanan ulusal bir sağlık anketindeki 4 bin 300’den fazla katılımcının verilerini analiz etti. Örneklem, daha önce bilinen bir kardiyovasküler hastalığı olmayan, 30 ila 79 yaşları arasındaki yaklaşık 154 milyon Amerikalı yetişkini temsil edecek şekilde tasarlandı. Araştırmacılar, aynı popülasyona hem eski hem de yeni kılavuzları uyguladı. Çalışmanın yazarları, daha önce statin önerilmeyen 21 milyondan fazla yetişkinin yeni kılavuzlar kapsamında uygun hale geldiğini tespit etti. Toplamda, ilk kalp krizi, felç veya diğer kardiyovasküler olayları önlemeyi amaçlayan birincil koruma için yaklaşık 87,5 milyon yetişkinin, yani incelenen nüfusun neredeyse yüzde 57’sinin statin tedavisine uygun olacağı tahmin ediliyor.
GÜNCELLENEN KILAVUZLAR UYGUNLUĞU NEDEN GENİŞLETTİ?
Güncellenen kılavuzlarda uygunluğu önemli ölçüde genişleten dört büyük değişiklik bulunuyor. İlk olarak, kardiyovasküler risk değerlendirmesi için yaş aralığı artırıldı. Önceki kılavuzlar öncelikli olarak 40 ila 75 yaş arasındaki yetişkinlere odaklanırken, yeni öneriler risk tahminini 30 ila 79 yaş arasındaki yetişkinlere uyguluyor. İkinci olarak, kılavuzlar kardiyovasküler riski kategorize etmek için kullanılan eşik değerleri düşürdü. Yeni önerilere göre, önümüzdeki 10 yıl içinde kardiyovasküler bir olay yaşama olasılığı yüzde 10 olan kişiler yüksek riskli, yüzde 5 olanlar orta riskli ve yüzde 3 olanlar sınırda riskli olarak kabul ediliyor.
Üçüncü olarak, kılavuzlar artık belirli tıbbi durumlara daha fazla ağırlık veriyor. Örneğin, 40 ila 75 yaş arasındaki ileri düzey kronik böbrek hastalığı veya HIV hastalığı olan yetişkinler statin için uygun hale gelebiliyor. Son olarak, güncellenen kılavuzlar uzun vadeli kardiyovasküler riske daha fazla vurgu yapıyor. Örneğin, önümüzdeki 10 yıl içinde kardiyovasküler hastalık geliştirme olasılığı yüzde 3’ün altında olan bir kişi, tahmini 30 yıllık riski en az yüzde 10 ise yine de statin için değerlendirilebiliyor.
DÜŞÜK 10 YILLIK RİSKTE OLANLAR NEDEN TEDAVİ İÇİN DEĞERLENDİRİLİYOR?
Kardiyovasküler hastalık, LDL veya düşük yoğunluklu lipoprotein olarak adlandırılan “kötü” kolesterolün on yıllar boyunca atardamar duvarlarında birikerek kalp krizi ve felç riskini artıran plaklar oluşturması nedeniyle kademeli olarak gelişiyor. 40 yaşındaki bir kişi, büyük ölçüde daha genç yaşı nedeniyle önümüzdeki on yıl içinde kardiyovasküler hastalık riski düşük olabilir, ancak bu mutlaka genel yaşam boyu riskinin düşük olduğu anlamına gelmiyor. Kalıcı olarak yüksek LDL, yüksek tansiyon, diyabet, sigara maruziyeti veya güçlü bir aile öyküsü varsa, risk önümüzdeki on yıllarda önemli ölçüde artabiliyor. Bu nedenle yeni kılavuzlar, 30 ila 59 yaş arasındaki yetişkinler için 30 yıllık risk tahminlerini dahil ediyor. Amaç, 10 yıllık riskleri yüksek hale gelene kadar beklemek yerine, kolesterolü düşürmekten daha erken fayda görebilecek kişileri belirlemek.
UYGUN OLMAK MUTLAKA STATİNE BAŞLANMASI GEREKTİĞİ ANLAMINA GELİYOR MU?
Uygunluk, statin tedavisinin düşünülmesi gerektiği anlamına geliyor, ancak herkesin mutlaka ilacı alması gerektiği anlamına gelmiyor. Yüksek riskli bireylerin statin tedavisine başlamayı düşünmeleri gerekiyor. Bunlara çok yüksek LDL, diyabet, ileri düzey kronik böbrek hastalığı veya yüksek tahmini kardiyovasküler riski olanlar dahil. Diğerleri için karar, yaş, sigara içme durumu, aile öyküsü, tıbbi durumlar ve günlük ilaç alma toleransı gibi faktörlere bağlı olarak kişiselleştirilmelidir. Gelecek on yılda kalp krizi geçirme olasılığı düşük olan genç bir yetişkin, aynı LDL seviyesine sahip ancak çok daha yüksek yakın dönem riski olan daha yaşlı bir yetişkinden farklı bir karar verebilir.
KİŞİLER YENİ UYGUNLUK DURUMLARINI NASIL ÖĞRENEBİLİR?
İlk adım rakamları bilmek. Bu, toplam kolesterol, LDL “kötü” kolesterol, HDL “iyi” kolesterol ve trigliseritleri ölçen yeni bir lipit panelinin yanı sıra diyabet, yüksek tansiyon veya böbrek hastalığı ve HIV gibi diğer tıbbi durumların varlığını da içeren tıbbi geçmişteki diğer faktörleri kapsıyor. Klinisyenler bu bilgileri, 10 yıl ve birçok genç yetişkin için 30 yıl boyunca kardiyovasküler hastalık geliştirme olasılığını tahmin eden Amerikan Kalp Derneği’nin PREVENT hesaplayıcısına girebiliyor. Sağlık hizmeti sağlayıcıları başka testler de önerebilir. Bunlardan biri, kalbi besleyen atardamarlarda kireçlenmiş plak arayan özel bir BT taraması olan koroner arter kalsiyum taramasıdır. Bu test, özellikle ilaca başlama konusunda kararsız olan sınırda veya orta risk gruplarındaki kişiler için yararlı olabilir. Daha yüksek bir kalsiyum skoru, plağın zaten mevcut olduğunu gösterir ve tedavi kararını güçlendirebilir. Sıfır puanı, bazı hastalarda statinin ertelenmesini veya bundan kaçınılmasını destekleyebilir, ancak bu karar hala yaşa ve diğer risk faktörlerine bağlıdır. Lipoprotein(a) ve apolipoprotein B seviyelerinin ölçülmesi dahil ek kan testleri de riski hassaslaştırabilir. Bu testler herkes için gerekli değildir, standart risk faktörleri incelendikten sonra karar net değilse en faydalı olanlardır.
STATİNLERİN FAYDALARI VE POTANSİYEL YAN ETKİLERİ NELER?
Statine başlamadan önce hastalar, sağlık durumlarının hangi özelliğinin onları tedavi için uygun hale getirdiğini sormalıdır. Alınan yanıtlar, önerinin LDL rakamları, hesaplanan risk, diğer tıbbi durumlar veya bunların bir kombinasyonu tarafından yönlendirilip yönlendirilmediğini netleştirecektir. Hastalar ayrıca beklenen faydayı da sormalıdır. Bunu çerçevelemenin yararlı bir yolu, “statin kolesterolümü düşürecek mi?” değil, “önümüzdeki 10 veya 30 yıl içinde kalp krizi veya felç geçirme riskim nedir ve bu riski ne kadar azaltması muhtemeldir?” olacaktır. Ayrıca, tedavinin nasıl izleneceğini sormak da önemlidir. Bu, ilaca başladıktan sonra kolesterol seviyelerini değerlendirmek için testlerin tekrarlanmasını, semptomların gözden geçirilmesini ve gerekirse dozun ayarlanmasını içerebilir.
Statinler tıpta en kapsamlı şekilde çalışılan ilaçlar arasındadır. Çoğu insan onları iyi tolere eder. En sık tartışılan yan etki kas ağrısı veya güçsüzlüğüdür. Bir statinde semptom geliştiren bazı kişiler başka bir ilacı, daha düşük bir dozu veya farklı bir dozaj programını tolere edebilir. Statinler ayrıca kan şekerini ve özellikle diyabet için risk faktörleri olan kişilerde diyabet geliştirme olasılığını da bir miktar artırabilir. Bununla birlikte, önemli kardiyovasküler risk altındaki bir kişi için kalp krizi ve felçlerdeki azalma genellikle diyabet riskindeki bu küçük artıştan daha ağır basar. Daha incelikli soru, on yıllar boyunca ilaç alabilecek daha genç ve düşük riskli kişileri içerir. Önümüzdeki birkaç yıl içinde kalp krizi veya felçten kaçınma olasılıkları, daha yüksek riskli birine göre daha düşüktür, bu nedenle potansiyel yan etkiler ve uzun süreli tedavinin yükü kararda daha ağır basar.
YAŞAM TARZI DEĞİŞİKLİKLERİNİN ROLÜ NEDİR?
Yaşam tarzı önlemleri herkes için gerekli olmaya devam ediyor. Kalp dostu bir beslenme düzeni sebzeleri, meyveleri, tam tahılları, baklagilleri, kuruyemişleri, balığı ve diğer az işlenmiş gıdaları vurgular. Düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı bir kiloyu korumak, kan basıncını kontrol etmek ve diyabeti yönetmek de kardiyovasküler riski azaltır, tıpkı sigarayı bırakmak ve aşırı alkolü sınırlamak gibi. Statinler için orta düzeyde öneri alan bazı kişiler için önce yaşam tarzı değişikliklerine odaklanmak ve ardından kolesterol seviyelerini ve genel riski yeniden değerlendirmek makul olabilir. Diğerleri için, özellikle çok yüksek LDL’si veya birden fazla büyük risk faktörü olanlar için, yaşam tarzı değişikliklerine ilaç tedavisi eşlik etmelidir. Yeni kılavuzların temel mesajı, kolesterol yönetiminin daha erken başlaması ve kişinin hem kısa hem de uzun vadeli riskine daha yakından uyarlanması gerektiğidir. Bu, Amerikalı yetişkinlerin yarısının otomatik olarak bir sonraki randevularından reçeteyle ayrılması gerektiği anlamına gelmiyor. Daha ziyade, daha fazla insanın, birinci basamak klinisyenleriyle, kardiyovasküler hastalığın ortaya çıkmasından yıllar önce onu önlemeye yardımcı olabilecek önlemler hakkında konuşmaları için bir çağrı niteliği taşıyor.