ABD Yüksek Mahkemesi, seçimden önceki son haftalarda yapılan toplu seçmen kütüğü temizliklerinin yasallığını incelemeye karar verdi. Mahkeme, Arizona eyaletinin seçmen listelerinden vatandaş olmayanları çıkarmak için kullandığı yöntemleri mercek altına alacak daha geniş bir davayı ele alacak. Bu uyuşmazlık ara seçimlerden önce sonuçlanmayacak olsa da, Başkan Donald Trump’ın kitlesel seçim sahtekarlığına dair kanıtlanmamış iddiaları ortamında Cumhuriyetçilerin oy verme kurallarını sıkılaştırma çabalarını öne çıkarıyor.
YÜKSEK MAHKEME’NİN GÜNDEMİNDEKİ DAVANIN KAPSAMI
Yargıçlar, eyaletlerin seçmen listelerini nasıl güncellediğini düzenleyen 1993 tarihli Ulusal Seçmen Kayıt Yasası’nın (NVRA) kapsamını inceleyecek. Dava büyük ölçüde Arizona’nın seçmenlerin vatandaşlık durumunu denetlemek için kullandığı özel prosedürlerle ilgili olsa da, seçim yetkililerinin ne zaman seçmen listelerini temizleyebileceğine dair ülke çapında etkileri olan bir soruyu da gündeme getiriyor. NVRA, bir seçimden 90 gün önce “sistematik” seçmen çıkarma programlarını yasaklıyor. Geçmişte alt mahkemeler bu yasağı, vatandaş olmayanları listeden çıkarmayı amaçlayan programlar için uygulamıştı. Cumhuriyetçiler ve Trump yönetimi ise NVRA’nın sözde sessiz döneminin, vatandaş olmayanları listeden ayıklamayı hedefleyen temizlikleri kapsamadığını savunuyor.
YARGI SÜRECİNDE SON DURUM
Davanın kabulü, Yüksek Mahkeme’nin bu dönemde Oy Hakkı Yasası’nın yeniden bölgelendirme planlarına itiraz etmek için kullanılmasını etkisiz kılan ve Cumhuriyetçilere büyük bir kazanım sağlayan kararının ardından geldi. Pazartesi günü mahkeme, Cumhuriyetçilerin incelemesini istediği başka bir davada ise erteleme kararı alarak, Pennsylvania’nın posta oy pusulalarına tarih yazılması zorunluluğunu yeniden canlandırmayı amaçlayan bir dilekçeyle ilgili daha fazla bilgi istedi. Bu davanın nihayetinde ele alınması halinde, yüksek mahkemeye alt mahkemelerin kısıtlayıcı oy yasalarını ne zaman geçersiz kılabileceğini daha da sınırlandırma fırsatı verecek.
ARİZONA YASASINA YENİDEN BAKIŞ
Yüksek Mahkeme, 2022 Arizona yasasını gelecek dönemde daha kapsamlı bir şekilde inceleyecek. Daha önce acil durum gündeminde bu yasayı bir kez değerlendirmişti. Yargıçlar, yasanın vatandaşları Arizona’nın eyalet tabanlı kayıt formunu kullanarak kaydolmaktan alıkoyan bir hükmüne özellikle bakacak. Mahkeme daha önce bu şartın 2024 seçimlerinden önce yürürlüğe girmesine izin vermiş ancak posta oylaması için vatandaşlık kanıtı şartını durduran bir temyiz mahkemesi kararını onamıştı. Daha eski mahkeme emsallerine göre, vatandaşlık kanıtı olmayan Arizona seçmenleri federal seçmen kayıt formunu kullanarak oy kullanmak için kaydolabiliyor ancak bu federal oylama seçmenleri eyalet veya yerel yarışlarda oy kullanamıyor.
TOPLU SEÇMEN TEMİZLİĞİ TARTIŞMASI VE ELEŞTİRİLER
Arizona’nın seçmen temizleme programının incelenmesi, Trump yönetimi ve bazı Cumhuriyetçilerin eyaletlerin seçmen listelerini temiz tutmak için yeterince çaba göstermediğini savunmasıyla birlikte, seçmen listelerinin ülke genelinde nasıl güncellendiğini kökten değiştirebilir. Şu anda, bir seçimden önceki 90 gün içinde eyaletler, seçmenleri listeden ancak tek tek, seçmenin listeden çıkarılmayı talep etmesi veya uygunlukla ilgili “bireyselleştirilmiş” soruşturmalar yapılması halinde çıkarabiliyor. Arizona ve diğer eyaletler ise bu 90 günlük süre içinde federal vatandaşlık veri programlarını veya eyalet vatandaşlık veritabanlarını kullanarak veri eşleştirme programları yapabilme yetkisi için baskı yapıyor. Ancak bu programlar zaman zaman vatandaşları yanlışlıkla oy kullanmaya uygun olmayan kişiler olarak işaretleyebiliyor. Bu durum, seçime bu kadar yakın bir zamanda toplu temizliklere izin verilmesinin, seçmenlerin veya eyaletlerin hatalı çıkarmaları düzeltmesi için zaman bırakmayacağı endişelerine yol açıyor.
VATANDAŞLIK KANITI ŞARTI VE FARKLI GÖRÜŞLER
Arizona ve benzer yasaların destekçileri, kısıtlamaların seçmen listelerini temiz tutan ve vatandaş olmayanların oy kullanmasını engelleyen sağduyulu düzenlemeler olduğunu söylüyor. Eleştirmenler ise yasaların uygun seçmenlerin oy kullanma hakkını kaybetmesi riskini doğurduğunu belirtiyor. Bir araştırma, Amerikalıların yüzde 9’unun yasalar kapsamında geçerli sayılan pasaport gibi vatandaşlık belgelerine kolayca erişemediğini gösteriyor. Eleştirmenler, vatandaş olmayanların oy kullanma vakalarının çok nadir olduğu için bu az sayıdaki sorunun, şartların oy pusulasına erişimde yaratabileceği engelleri haklı çıkarmadığını savunuyor.
Trump, vatandaşlık kanıtı şartını yönetiminin temel odak noktalarından biri haline getirdi. Ancak bu şartı Kongre’de ve bir başkanlık kararnamesiyle ülke çapında genişletme girişimleri başarısız oldu. Birçok eyalet son zamanlarda kendi vatandaşlık kanıtı yasalarını çıkardı ve bu şartı uygulamaya koymanın henüz erken aşamalarında. Arizona ise, çeşitli versiyonlarının uzun süredir yürürlükte olmasıyla bu alanda öne çıkıyor. Yüksek Mahkeme’deki uyuşmazlıkta davacılar, eski bir yasaya itirazdan doğan ve uzun süredir devam eden bir mahkeme kararının, eyaletin devlet kayıt formunu kullanan federal oylama seçmenlerinden vatandaşlık kanıtı talep etmesini engellediğini ileri sürüyor.