Türk İş Dünyası Konfederasyonu tarafından Antalya’da gerçekleştirilen 26. İş Dünyası Zirvesi’nde Migros İcra Kurulu Başkanı Ömer Özgür Tort ve Koton CEO’su Dr. Bülent Sabuncu, gıda ve tekstil alanlarında derinleşen üretim krizine vurgu yaptı. İş insanları, Türkiye’nin üretim yapısını koruma ve güçlendirme gerekliliğini ifade ederken, ithalata bağımlılık ile katma değersiz üretim gibi yapısal sorunların altını çizdi. Gıda sektöründeki riskleri “çok ciddi” olarak nitelendiren Tort, Türkiye’nin üretim konusunda kırılgan bir aşamaya geldiğini kaydetti. “Üreticilerin para kazanamadığı için üretmek istemediği” belirten Tort, bu durumun hem sektör hem de ülkenin geleceği için büyük bir tehdit oluşturduğunu ifade etti. “Bu tempoda devam edersek Türkiye’de satılacak ürün bulamayabiliriz. O zaman gıda ithalatı da kaçınılmaz hale gelebilir” diye ekledi.
YERLİ ÜRETİM TERCİH EDİLİYOR
Bitkisel proteinin ithal edilmesinin daha ekonomik olduğunu, örneğin Kanada’dan mercimek alımının son derece kolay olduğunu belirten Tort, buna karşın yerli üretimi tercih ettiklerini aktardı. “İthalatı çok rahat gerçekleştirebiliriz ama yapmayacağız” diyen Tort, Kayseri Şeker ile boş arazilerde mercimek üretimine başladıklarını ve bu modelin üretimi teşvik ettiğini açıkladı. Tahin hammaddesi susamın üretimi için Çukurova bölgesinde bir üreticiyle iş birliği yaptıklarını ifade eden Tort, “Sen üret, biz tamamını alacağız dedik. Tahin ve helvada yüzde 100 yerli geçiş yapıyoruz, bu süreç kademeli olarak ilerliyor” ifadesini kullandı. Ayrıca Bingöl’de coğrafi işaretli bal üretimine destek verdiklerini, Niğde’de ise verimi azalan patates tarımında endemik türlere yöneldiklerini belirtti.
FİYATLAR RİSK ALTINDA
Tort, üretimdeki randıman eksikliğinin fiyatlar üzerindeki etkisini çarpıcı bir örnekle anlattı: “Ürün Antalya’da 5 lira, İstanbul’da 35 lira. Bunun çok basit bir matematiği var. Eğer randımanlı bir üretim yoksa, sıfır maliyetli bir ürünü İstanbul’da satmanın maliyeti 21 lira olur. Üretici 5 liraya üretmeyi düşünmez.” Toplu üretim ve raylı taşımacılıkla maliyetlerin üçte bire kadar düşebileceğini dile getiren Tort, tarımda teknoloji kullanımının kaçınılmaz olduğunu vurguladı. Gıda güvenliği konusunda yaşadıkları sorunları da aktaran Tort, bazı çiftçilerin tarlalarında kendilerine ayırdıkları ürünlerde ilaç kullanmadığını belirtti. “Bu durum beni çok üzüyor” ifadelerini kullanan Tort, yalnızca pestisit denetimlerine yılda 350-400 bin dolar harcadıklarını ve ürün izlenebilirliği için tüm ambalajlara QR kod ekleme sözü verdiklerini açıkladı. “Herkesin bu sorumlulukta pay sahibi olması en değerlisi” şeklinde konuştu.
HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ ZORDA
Koton CEO’su Bülent Sabuncu, hazır giyim sektörünün de zor bir süreçten geçtiğini, ihracatın 21 milyar dolardan 16–16,5 milyar dolara gerileyeceğini ifade etti. Üretimin Mısır gibi ülkelere kaydığına dikkat çeken Sabuncu, “Son 2 ayda iki farklı Mısır devlet bakanından davet aldık ve görüştük” dedi. Ancak, Koton’un yüzde 81 üretiminin hâlâ Türkiye’den tedarik edildiğini vurgulayan Sabuncu, “Bunun için mücadele ediyoruz” açıklamasında bulundu. Genç tüketici neslinin hızlı ürün talepleri ve artan iade oranlarının sektörde baskı oluşturduğunu belirtti.
KATMA DEĞERSİZ ÜRETİM TUZAĞI
TÜRKONFED Yönetim Kurulu Başkanı Süleyman Sönmez, Türkiye’nin sanayileşme çabalarının katma değer üretiminde yetersiz kaldığını söyledi. Sönmez, “Sanayide biz üretiyoruz ama kâr başkalarının hanesine yazılıyor” ifadesini kullanarak, Türkiye’nin düşük katma değerli üretim tuzağında sıkışmış durumda olduğunu ve yapısal dönüşüme ihtiyaç duyduğunu belirtti. “Düşük katma değer, düşük gelir ve düşük verimlilik şeklinde bir döngüye hapsolmuş durumdayız” değerlendirmesi yaptı.
KÜRESEL DÖNÜŞÜMDE KÜTLESEL ROL OYNANIYOR
BAKSİFED Başkanı Mustafa Cengiz, Türkiye’nin küresel dönüşümde pasif kalmaması gerektiğini ifade etti: “Dünyanın geçtiği süreç, tarihin en sert dönüşümlerinden biri. Türkiye bu dalgayı takip eden değil, yön veren bir ülke olmalı.” TÜSİAD Başkanı Orhan Turan ise dönüşen küresel sistemde Türkiye’nin iklim krizi ve teknolojik değişim gibi alanlarda fırsat bulabileceğini dile getirdi.