Türkiye’de 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş depremleri, 53 binden fazla insanın yaşamını kaybetmesine sebep olarak son 100 yılın en fazla ölüme yol açan depremlerinden biri olarak kayıtlara geçti. Depremler sonucunda 7 büyükşehir dahil olmak üzere 11 ildeki hayat durma noktasına geldi. Bu dönemde, depremden kaynaklanan yaraların sarılması amacıyla bölgeye büyük yatırımlar gerçekleştirildi. Kahramanmaraş ve Hatay depremlerinin yol açtığı kayıp ve zararların telafi edilmesi ile afet risklerinin azaltılması için 2025 sonuna kadar toplam 3,6 trilyon lira kamu harcaması yapılması planlandı. Türkiye’nin deprem bölgesi için sağladığı dış finansman ise 8,7 milyar dolara yaklaştı. Hazine ve Maliye Bakanlığı, bölgenin yeniden inşa edilmesi ve buradaki yatırımların canlandırılması için uluslararası kuruluşlardan ve ticari bankalardan uzun vadeli açık oranlı kaynak sağlamak adına çalışmalarını sürdürüyor.
ULAŞTIRMA ALTYAPISINA AÇIKLAMALAR
Deprem bölgesinin ulaşım altyapısına yapılan yatırımlar 80 milyar liraya yakın bir seviyeye ulaştı. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, “Depremlerin ardından tüm ulaşım sektörlerinde büyük bir seferberlik yürüttük ve hala yürütmeye devam ediyoruz. Asrın felaketinin ardından ulaşım ve iletişim altyapımızı hızla yeniden işler hale getirdik. Kara, demir ve hava yollarımızda onarımları tamamlayarak afet bölgesinde ulaşımı kesintisiz hale getirdik” şeklinde konuştu.
Deprem sonrası pek çok ilde iş gücü piyasası desteklerle canlandırılmaya devam etti. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan raporda, 6 Şubat 2023’deki Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından TYP’ler aracılığıyla 92 bin 237 kişiye yaklaşık 18 milyar lira ödendiği belirtildi. İŞKUR tarafından, depremin ardından 11 ilde düzenlenen işbaşı eğitim programları ve mesleki eğitim kurslarından faydalanan 60 bin 582 kişiye ise 2,9 milyar lira ödeme yapıldığı bilgisi verildi.
KÜLTÜREL YATIRIMLARDA HARCAMALAR
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın verilerine göre, deprem sonrası kültür varlıkları ve müzelerin onarımına 2023-2025 yılları arasında 10,7 milyar lira harcama yapılması planlandı. 2023-2025 yılları arasında deprem illerindeki Kültür ve Turizm Bakanlığı’na ait tescilli kültürel varlıklara yönelik toplamda 63 çalışma tamamlanmış, 21 çalışma ise halen devam etmektedir.
İHRACATTAKİ ARTIŞ
Depremden etkilenen illerin ihracatında toparlanma gözlemleniyor. Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen 11 ilin toplam ihracatı geçen yıl 2024 yılına göre yüzde 3,2 artarak 25 milyar dolara ulaştı. Gaziantep, bu süreçte 9,5 milyar dolarla en çok ihracat yapan il olurken, onu 6,1 milyar dolarla Hatay ve 4,5 milyar dolarla Adana takip etti. 11 ildeki kapasite kullanım oranının deprem sonrası dibe vurmasına karşın sağlanan desteklerle hızlı bir toparlanma gerçekleştirilerek Temmuz 2024’ten itibaren ülke ortalamasının üzerinde kapasite kullanımı sağlandı. Küçük sanayi siteleri ile birlikte KOSGEB KOBİ destekleri, kalkınma ajansları destekleri ve danışmanlık hizmetlerine 2023 sonu itibarıyla toplam 17 milyar 627,3 milyon lira harcandı.
TARIMSAL DESTEKLER VE SU PROJELERİ
6 Şubat 2023’teki depremlerden etkilenen 11 ile geçen yıl toplam 17,4 milyar lira tarımsal destek ödemesi yapıldı. Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı kapsamında 3 yılda 2 bin 455 projeye hibe desteği verildi. Özellikle bölgede 180 su kuyusu açıldı, 1 milyon 98 bin kişiye içme suyu, 4 bin 666 hektar alana ise sulama suyu sağlandı. Depremlerin ardından enerji altyapısında 53,9 milyar lira hasar tespit edildi ve zarar gören enerji altyapısının yeniden inşası için önemli ilerlemeler kaydedildi.
DEPREMZEDELER İÇİN YARDIMLAR
Kahramanmaraş’ta depremzedelere yaklaşık 12 milyar lira nakdi yardım yapıldı. 6 Şubat 2023’teki depremlerin ardından, barınma sürecinin büyük ölçüde tamamlanmasının ardından eğitim, sağlık, altyapı ve sosyal alanlarda kapsamlı yeniden inşa çalışmaları sürdürülüyor. Depremden etkilenen bireylere yönelik 5,1 milyon psikososyal destek hizmeti verildi. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, deprem sonrasında psikososyal destek hizmetleri gibi pek çok alanda projeler yürütmektedir.
FAİZ İNDİRİMLİ DESTEK KREDİSİ
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, deprem felaketi nedeniyle esnafa yönelik faiz indirimli deprem destek kredisinin sağladığı katkıları vurgulayarak, “Faiz indirimli Deprem Destek Kredisi, uygulamaya alındığı dönemde esnaf ve sanatkarlara can suyu olmuştur” ifadelerini kullandı. Kredi ve kefalet kooperatiflerinin kefaletiyle, depremde zarar gören esnaf ve sanatkarlara 1 yıl geri ödemesiz, 5 yıl vadeli ve 250 bin lira limitli krediler sağlanmış olup, 2023 yılı içerisinde toplamda 6,7 milyar lira, 2024’te 18 milyar lira ve geçen yıl 29,6 milyar lira finansman bölgeye aktarılmıştır.
YENİDEN İNŞA HIZI
Şantiyelerde 200 bin mimar, mühendis ve işçiden oluşan ekiplerin, gece gündüz demeden çalışarak inşaata devam ettiğini belirten Murat Kurum, “Saatte 23, günde 550 konut inşa ettik. Milletimizin de desteğiyle emsalsiz bir yeniden inşa sürecine imza attık. Bu kadar kısa sürede 455 bin konutu teslim ettik” dedi.
BÜYÜK YATIRIMLAR DEVAM EDİYOR
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, deprem bölgesindeki eski yapıların proje ve uygulama işleri için 7,3 milyar lira harcama yapıldığını; tüm vakıf eserlerinin yıl içerisinde yeniden halkın kullanımına sunulacağını duyurdu. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı ise bölgedeki su kaynakları için 11 ilde 60 milyar lira yatırıldığını ve bu rakamın tamamlanmasıyla birlikte 110 milyar liraya ulaşacağını kaydetti.