KAPANMA RESMEN GERÇEKLEŞTİ
ABD federal hükümeti, Senato’nun iki geçici bütçe tasarısının 60 oy eşiğine ulaşamaması sonrası gece yarısı itibarıyla resmen kapandı. Cumhuriyetçilerin hakim olduğu Kongre’de, Temsilciler Meclisi’nden geçen “temiz” kısa vadeli finansman teklifi (CR) Senato’da Demokratlardan destek alamadı. Ekim ayı sonuna kadar finansmanı ve yıl bitmeden sona erecek Affordable Care Act (Obamacare) sigorta sübvansiyonlarının uzatılmasını öneren Demokratların karşı tasarısı ise Cumhuriyetçiler tarafından engellendi. Oylamaların ardından Beyaz Saray Bütçe Ofisi (OMB), kurumlara “düzenli bir kapanma planını hayata geçirme” talimatını iletti. OMB Direktörü Russell Vought, kapanmanın süresine dair belirsizliklere dikkat çekerken, çalışanların bir sonraki mesailerinde kapanma prosedürlerini uygulamak üzere hazır olmalarını istedi. Hangi hizmetler devam edecek?
KAPANMADA HİZMETLERİN DURUMU
Kapanma, “zorunlu olmayan” federal faaliyetleri geçici olarak askıya alıyor ve birçok kurum ücretli-izinsiz ayrımıyla personel planını yeniden düzenliyor. Sosyal Güvenlik ödemeleri, gaziler (VA) hizmetleri, FEMA operasyonları, havaalanı güvenliği (TSA) ve hava trafik kontrolü gibi temel hizmetlerin devam etmesi bekleniyor; ancak bu alanlarda dahi birçok çalışan maaş almadan görev yapacak ve ödemelerini kapanma sona erdikten sonra alacak. Kongre üyelerinin maaşları anayasa gereği ödenmeye devam ederken, ordu görevde kalacak ancak maaş ödemeleri kapanma süreci sona erene kadar gecikecek. Ekonomik veri akışı da kesintiye uğrayacak; Çalışma Bakanlığı, cuma günü açıklanması beklenen aylık istihdam raporu dahil belirli veri yayınlarını durduracak. CDC, hastalık izleme analizlerini askıya alacak; işyeri denetimleri ertelenecek; ulusal mezarlıklardaki rutin bakım ve taş yerleştirme işleri duracak. Ulusal Parkların açık kalıp kalmayacağı ise belirsizliğini koruyor; geçmişte personelsiz bırakılan parklarda tahribatlar meydana gelmişti. Öğrenci kredileri ve yardımları da yavaşlama yaşayacak. Kimler etkilenecek, maliyet ne olacak?
Kongre Bütçe Ofisi (CBO), kapanmanın günlük etkileriyle ilgili notunda yaklaşık 750 bin federal çalışanın her gün zorunlu izne çıkarılabileceğini ve kapanma sonrası geriye dönük maaş ödemelerinin günlük yaklaşık 400 milyon dolarlık maliyete ulaşacağını belirtiyor. Etkilenen çalışan sayısının kapanmanın uzamasıyla birlikte kuruma göre değişebileceği vurgulanıyor. Taraflar arasında devam eden siyasi tartışmalar dikkat çekiyor. Cumhuriyetçi taraf, Demokratların sağlık sübvansiyonları ve bazı sağlık kurum kesintilerinin geri alınması gibi taleplerini bütçeye bağlayarak ülkeyi “rehin” aldığını öne sürüyor. Cumhuriyetçi lider John Thune, “Demokratlar bu gece hükümeti kapatmayı seçti, yarın birkaç Demokrat bize katılırsa hükümeti yeniden açabiliriz” açıklamasını yaptı. Demokratlar ise Cumhuriyetçilerin “temiz CR” isteğini, sağlık güvencesini zayıflatacak bir adım olarak değerlendiriyor. Azınlık lideri Chuck Schumer, “Cumhuriyetçiler iki partili görüşmeleri reddederek Amerika’yı kapanmaya sürüklüyor, halkın sağlık hizmetlerini riske atıyor” diyerek tepki gösterdi. Beyaz Saray, internet sitesinde “Demokratlar hükümeti kapattı” ifadesiyle bir geri sayım saati yayımladı. Kamu fonlarıyla partizan mesaj verildiği gerekçesiyle konut ve Kentsel Gelişim Bakanlığı (HUD) sitesine eklenen ve kapanma için “radikal sol”u suçlayan materyal, Hatch Act ihlali iddialarına konu oldu. İdare, etik uygulama ofisleriyle ilgili eleştirilerle karşı karşıya kalıyor. Piyasalar ise “şimdilik” sakin
PİYASALARDAKİ TEPKİLER
Küresel piyasalarda ilk tepkiler sınırlı kaldı. ABD ana endeksleri salı gününü yükselişle kapatırken (Dow Jones rekor tazeledi), vadeli işlemler çarşamba açılışına zayıf işaretler verdi. Altın fiyatı, belirsizlik içinde ons başına 3.872 dolarla yeni bir zirve gördü; dolar endeksi bir haftanın dip seviyelerine yaklaşmış durumda. Asya-Pasifik borsaları karışık bir seyir izledi; Japonya’nın Nikkei 225 endeksi iş dünyası güvenindeki hayal kırıklığıyla yaklaşık yüzde 1 geriledi. Hindistan’da ise faiz kararı bekleniyor. Daha önceki kapanmalar dönemi nasıldı?
1981 yılından bu yana üç günden kısa toplam 10 kapanma yaşanırken, faaliyetleri ciddi şekilde etkileyen 4 uzun kapanma sürecinin yaşandığı kaydediliyor. En büyük kapanma, Aralık 2018 ile Ocak 2019 arasında 35 gün sürerek tarihe geçti (Trump’ın ilk dönemindeki “Meksika duvarı” finansmanı krizi). Clinton döneminde 1995’te 21 gün, Obama döneminde ise 2013’te 16 gün kapanma süreci yaşanmıştı. Reagan döneminde ise en uzun kapanma üç gün sürerken, sayıca çok ama kısa kapanmalara tanıklık edilmişti. Peki, bundan sonra neler olacak?
Kapanmanın süresi, taraflardan hangisinin ilk geri adımı atacağına ve özellikle sağlık sigortası sübvansiyonları sorununun nasıl çözüleceğine bağlı. Cumhuriyetçi liderlik, kendi geçici finansman teklifini sık sık yeniden oylatarak daha fazla Demokrat’ı yanına çekmeyi hedefliyor. Demokratlar ise halk desteğinin sağlık güvencesinden yana olduğunu savunuyor. Kısa süreli bir kapanma, etkileri sınırlı tutabilir; ancak haftalarca sürecek bir duraklama, ücret kesintileri, veri boşlukları ve kamu hizmetlerinde yığılmalarla ekonomide belirsizliği artırabilir. Şu an için tek kesin olan, kapanmanın maliyetinin her gün arttığı ve çözüm yolunun hala siyasi müzakerelerde gizli olduğu.