ABD FEDERAL HÜKÜMETİ RESMEN KAPANDI
ABD’de federal hükümet, Senato’nun iki geçici bütçe tasarısını 60 oy eşiğine taşıyamamasıyla gece yarısı itibarıyla resmi olarak kapandı. Cumhuriyetçilerin ağırlıkta olduğu Kongre’de, Temsilciler Meclisi’nden geçen “temiz” kısa vadeli finansman teklifi (CR) Senato’da Demokratlar tarafından destek bulamadı. Demokratların ekim sonuna kadar olan finansmanı ve yıl sonuna kadar sona erecek Affordable Care Act (Obamacare) sigorta sübvansiyonlarının uzatılmasını içeren karşı önerisi ise Cumhuriyetçiler tarafından bloke edildi. Oylamalar sonrasında Beyaz Saray Bütçe Ofisi (OMB) kurumlara “düzenli bir kapanma planını hayata geçirme” talimatı gönderdi. OMB Direktörü Russell Vought’un yazısı, kapanmanın süresine dair belirsizliğe dikkat çekerken, çalışanların bir sonraki mesailerinde kapanma prosedürlerini uygulamak üzere işbaşı yapmalarını istemiştir.
KAPANMA SONRASI HİZMETLERDE DEĞİŞİKLİKLER
Kapanma, “zorunlu olmayan” federal faaliyetleri geçici olarak askıya alıyor; birçok kurum ücretli-izinsiz ayrımı yaparak personel planını yeniden oluşturuyor. Sosyal Güvenlik ödemeleri, gaziler (VA) hizmetleri, FEMA operasyonları, havaalanı güvenliği (TSA) ve hava trafik kontrolü gibi temel hizmetler devam ediyor; ancak bu sektörlerdeki çoğu çalışan maaş almadan çalışmak zorunda kalacak ve ödemelerini kapanma sonrasında toplu olarak alacak. Kongre üyelerinin maaşları anayasa gereği ödenmeye devam ediyor; ordu görevde kalacak fakat maaş ödemeleri kapanma bitene kadar gecikecek. Ekonomik veri akışı da aksayacak: Çalışma Bakanlığı, cuma günü açıklaması beklenen aylık istihdam raporu dahil veri yayınlarını durduracak. CDC hastalık izleme analizlerini askıya alacak, işyeri denetimleri ertelenecek ve ulusal mezarlıklarda rutin bakım ile taş yerleştirme gibi işler duracak. Ulusal Parkların açık kalıp kalmayacağı ise belirsiz; geçmişte personelsiz bırakılan parklarda tahribat yaşanmıştı. Öğrenci kredileri/yardımları işleyişini ve bazı sivil haklar soruşturmaları ise önemli ölçüde yavaşlayacak.
KAPANMADAN ETKİLENENLER VE MALİYETLER
Kongre Bütçe Ofisi (CBO), kapanmanın günlük etkisine ilişkin notunda yaklaşık 750 bin federal çalışanın her gün zorunlu izne çıkarılabileceğini ve kapanma sonrası geriye dönük maaş ödemelerinin günlük yaklaşık 400 milyon dolarlık bir maliyete ulaşabileceğini hesaplıyor. Etkilenen çalışan sayısının kapanmanın uzamasıyla birlikte kurumlara göre dalgalanabileceği ifade ediliyor. Siyasi tartışmalar sürüyor: ‘Kim kapattı?’
Taraflar birbirlerini suçluyor. Cumhuriyetçi kanat, Demokratların sağlık sübvansiyonları ve bazı sağlık kurum kesintilerinin geri alınması gibi taleplerini bütçeye bağlayarak ülkeyi “rehin” aldığını savunuyor. Cumhuriyetçi lider John Thune, “Demokratlar bu gece hükümeti kapatmayı seçti, yarın birkaç Demokrat bize katılırsa hükümeti yeniden açabiliriz” dedi. Demokratlar ise Cumhuriyetçilerin “temiz CR” ısrarını, sağlık güvencesini zayıflatacak bir adım olarak nitelendiriyor. Azınlık lideri Chuck Schumer, “Cumhuriyetçiler iki partili görüşmeleri reddederek Amerika’yı kapanmaya sürüklüyor, halkın sağlık hizmetlerini riske atıyor” çıkışında bulundu. Beyaz Saray internet sitesinde “Demokratlar hükümeti kapattı” ifadesiyle bir geri sayım saati ve kapanmanın süresini ölçen bir sayaç yayımlandı. Konut ve Kentsel Gelişim Bakanlığı (HUD) sitesine eklenen ve kapanma için “radikal sol”u suçlayan kırmızı bant/pencere, kamu fonlarıyla partizan mesaj verildiği gerekçesiyle Hatch Act ihlali şikâyetine konu oldu. İdare, etik uygulama ofislerinin zayıflatıldığı eleştirileri ile karşı karşıya kaldı.
PİYASALARDAN İLK TEPKİLER
Küresel piyasalarda ilk tepki sınırlı kaldı. ABD ana endeksleri salı gününü yükselişle kapatırken (Dow Jones rekor tazeledi), vadeli işlemler çarşamba açılışına zayıf bir işaret gösterdi. Altın fiyatı belirsizlikte ons başına 3.872 dolar ile yeni zirve gördü; dolar endeksi bir haftanın diplerine yakın. Asya-Pasifik borsaları karışık bir seyir izledi; Japonya Nikkei 225, iş dünyası güvenindeki hayal kırıklığı ile %1 civarı geriledi; Hindistan’da faiz kararı bekleniyor.
TARİHTE YAŞANMIŞ KAPANMALAR
1981’den bu yana üç günden kısa 10 kapanma ve faaliyetleri ciddi şekilde etkileyen 4 uzun kapanma yaşandı. Son büyük kapanma, Aralık 2018 – Ocak 2019 arasında 35 gün sürerek tarihin en uzun dönemi oldu (Trump’ın ilk döneminde, “Meksika duvarı” finansmanı krizi sebebiyle). Clinton döneminde 1995’te 21 gün, Obama döneminde 2013’te 16 gün süren kapanmalar yaşandı. Reagan yıllarında ise en uzun kapanma üç gün sürdü fakat sayıca çok kapanma yaşandı.
BUNDAN SONRA NE OLACAK?
Kapanmanın süresi, tarafların hangisinin ilk geri adımı atacağına ve sağlık sigortası sübvansiyonları düğümünün nasıl çözüleceğine bağlı. Cumhuriyetçi liderlik, kendi geçici finansman teklifini sık sık yeniden oylatarak daha fazla Demokrat’ı yanına çekmeyi hedefliyor; Demokratlar ise halk desteğinin sağlık güvencesinden yana olduğunu savunuyor. Eğer durum kısa sürerse etkileri sınırlı kalabilir; ancak haftalar sürecek bir kilitlenme, ücret aksamaları, veri boşlukları ve kamu hizmetlerinde yığılmalarla ekonomideki belirsizliği artırabilir. Şimdilik tek kesin olan, kapanmanın maliyetinin her gün arttığı ve çözümün hâlâ siyasi pazarlıkta gizli olduğu.