TRUMP’IN ATEŞKES VE GÜMRÜK VERGİSİ AÇIKLAMALARI
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Trump, Kremlin’in belirlenen 50 günlük süre içerisinde ateşkes anlaşmasına imza atmaması durumunda, Rusya’ya %100 oranında ikincil gümrük vergisi uygulanacağını duyurmuştu. 28 Temmuz’da İskoçya’da yaptığı konuşmada, ateşkes konusunda kaydedilen ilerleme yetersiz olduğu için daha fazla bekleme gereği olmadığını vurguladı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de bu durumu göz önünde bulundurarak Trump’a teşekkür etti. İkincil gümrük vergisi, bir ülke ile ticaret yapan diğer ülkeler üzerinde uygulanan bir vergi türü olarak tanımlanıyor. Örneğin, Rusya’dan gaz veya petrol alan bir ülke, bu ürünleri almaya devam etmesi durumunda ABD’ye sattığı ürünlerde %100’lük gümrük vergisi ile karşılaşacak. Trump, bu adımı atarak diğer ülkelerin Rusya’dan hammadde edinmesini önlemeyi ve Rusya’nın petrol ve gaz gelirlerini azaltmayı hedefliyor. Ancak bu süreç oldukça karmaşık. Avrupa Birliği ve ABD, Rusya’dan ithalatı azaltmaya çalışsa da birçok Asya, Afrika ve Güney Amerika ülkesi Rusya’dan hammadde alımına devam ediyor. Eğer Trump’ın tehditleri uygulanırsa, bu ülkeler ciddi bir karar vermek zorunda kalacak: Rusya’dan enerji alımına devam etmek mi yoksa ABD’ye ürün satışı imkansız kılacak gümrük vergisine maruz kalmak mı? Türkiye de bu ülkeler arasında yer alıyor.
TÜRKİYE, RUSYA’NIN EN BÜYÜK TİCARET ORTAKLARINDAN BİRİ
Uluslararası ticaret verilerini analiz eden OEC’nin 2023 verilerine göre, Türkiye, Rusya’nın en büyük üçüncü ticaret ortağı konumunda. Dünyanın en kalabalık iki ülkesi Çin ve Hindistan’ın ardından bu sıralamada yer alıyor. Türkiye, Rusya’ya ihracatta üçüncü, ithalatta ise ikinci sırada. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye’nin 2024 yılında Rusya’dan aldığı enerji ürünlerinin değeri 32 milyar doları aştı. Diğer yandan, Türkiye geçtiğimiz yıl ABD’ye 14,4 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi. Türkiye’nin ABD’ye yaptığı en büyük satışlar arasında makina, kıymetli taşlar, motorlu taşıtlar, halı ve silah bulunuyor. Eğer %100’lük gümrük vergisi uygulanırsa, bu durum Türk ürünlerinin ABD pazarına girişini ciddi şekilde zorlayabilir. Ancak bazı uzmanlar Türkiye’nin bu süreçte istisnadan yararlanabileceğini belirtiyor.
TÜRKİYE İLE ABD ARASINDAKİ MÜZAKERELER
Türk-Amerikan İş Adamları Derneği (TABA) Başkanı Süleyman Ecevit Sanlı, Donald Trump’ın başkanlığı sırasında tüm ülkelere gümrük vergileri uygulandığına, ama Türkiye’ye en düşük oranla, yani %10 civarında gümrük vergisi uygulandığına dikkat çekiyor. Sanlı, bu bağlamda karşılıklı gümrük vergilerinin azaltılması için müzakerelerin devam ettiğini ifade ediyor. Türkiye’nin enerji ihtiyacının büyük bir bölümünü Rus petrolüne dayandığını vurgulayan Sanlı, “Türkiye’nin Rusya ile komşu olması nedeniyle mecburi bir ilişkisi var. Türkiye aynı zamanda Ukrayna’yı destekliyor ve barış girişimlerinde bulunuyor. Bu nedenle Amerikan yönetiminin Türkiye aleyhine sert tedbirler alacağını düşünmüyorum.” diyor. Aksi takdirde, %100’lük bir gümrük vergisinin Türk ürünlerinin ABD pazarına erişimini büyük ölçüde kısıtlayabileceğine dikkat çekiyor.
ANKARA-WASHINGTON İLİŞKİLERİ VE RİSKLER
Marmara Üniversitesi İktisat Fakültesi’nden Prof. Mahmut Tekçe, ikincil gümrük vergilerinin Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için önemli bir risk taşıdığını belirtse de, bu riskin hangi şekilde seyredeceğinin ABD’nin bu politikayı ne kadar sert uygulayacağına bağlı olduğunu ifade ediyor. Tekçe, geçmişte Türkiye’nin İran ve Rusya’ya yönelik ikincil yaptırımlardan muaf tutulduğunu hatırlatarak, “Türkiye bu süreçte, stratejik konumu sayesinde belirli bir esneklik kazanabilir.” diyor. Ayrıca, bu ilişkilerin iyi bir düzeyde olduğunu düşündüğünde, riskin azaltılabileceğini ekliyor.
ENERJİ POLİTİKALARINDA BELİRSİZLİKLER
TEPAV Enerji ve İklim Çalışmaları Merkezi’nden enerji politikaları uzmanı Dr. Mühdan Sağlam, %100’lük gümrük vergisi senaryosunda Türkiye’ye istisna tanınmasının muhtemel olduğunu, ancak durumun bu aşamaya gelmeyeceğini düşünüyor. Sağlam, “Avrupa ülkeleri Rusya’dan enerji alımını kesse de Asya’da ABD’nin birçok partnerinin hala Rusya’dan gaz aldığını” belirtiyor. Trump’ın politikalarının öngörülemez olduğunu belirten Sağlam, ülkelerin enerji politikalarının uzun vadeli kararlarla şekillendiğinin altını çiziyor. Sözleşmelerin ihlali durumunda tazminat ödemelerinin kaçınılmaz olduğunu hatırlatan Sağlam, Türkiye’nin Rusya’dan aldığı gazın sözleşmesinin yıl sonunda biteceğini ve iki ülke arasında yeni bir sözleşme için müzakerelerin devam ettiğini vurguluyor. Eğer ABD Türkiye’ye baskı yapabilirse, Türkiye’nin kendi enerji fiyatlarını belirleyeceğini belirtiyor ve bu süreçte Türkiye’nin tedbirli bir yaklaşım izleyebileceğini ifade ediyor.