Dünya gazetesi yazarı Naki Bakır, Türkiye’nin Ocak-Ekim ayları arasındaki bütçe performansını ele aldı. Bakır, bütçe açığının 1,4 trilyon lirayı geçtiğine dikkat çekerek, verilerin Orta Vadeli Program ile yüklü bir uyum içerisinde olmasına rağmen kamu mali dengesini olumsuz etkileyebilecek bir seviyede olduğunu vurguladı. Bütçe giderlerinin 1 trilyon 819,8 milyar lirasının faiz ödemelerinden oluştuğunu belirten Bakır, “On aylık veriler, son OVP tahmini ile uyumlu olmakla birlikte, yıllar itibarıyla bütçede en büyük açıkların yılın son çeyreğinde verildiği dikkate alındığında, bütçede kalan iki aydaki seyir önem taşıyor” açıklamasında bulundu.
BÜTÇE GELİRLERİ VE HARCAMALARI
Hazine ve Maliye Bakanlığının verilerine göre, Ekim ayında toplam bütçe gelirleri 1 trilyon 370,3 milyar lira olurken, bütçe harcaması 1 trilyon 147,1 milyar lira olarak kaydedildi. Geçen yılın aynı ayına göre gelirler yüzde 49,1 artarken, düşük faiz artışına bağlı olarak toplam giderler sadece yüzde 43,4’lük bir artış gösterdi. Böylece bütçe açığındaki büyüme oranı geçen yıl aynı ay ile kıyaslandığında yüzde 19,8 olarak belirlendi. Ekim ayı bütçe harcamalarının 1 trilyon 212,9 milyar lirası, personel giderleri, cari transferler, mal ve hizmet alımı ve sermaye giderleri gibi faiz dışı harcamalardan oluştu.
ON AYLIK PERFORMANS
Ocak-Ekim döneminde bütçe harcamaları geçen yıla kıyasla yüzde 42,9 artarak 11 trilyon 592,4 milyar liraya ulaştı. Bütçe gelirleri ise yüzde 48,1 artışla 10 trilyon 152 milyar liraya yükseldi. Geçen yılın ilk on ayında 1 trilyon 260,3 milyar lira olan bütçe açığı, bu yıl aynı dönemde yüzde 14,3 artışla 1 trilyon 440,5 milyar liraya ulaştı. On aylık bütçe giderlerinin 9 trilyon 772,7 milyar liralık kısmını, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 38,3 artış gösteren faiz dışı harcamalar oluşturdu. Bu harcamalar kapsamında en büyük kalemi oluşturan cari transferler, yüzde 40 artışla 4 trilyon 328 milyar lira olurken, personel giderleri de yüzde 36,6 artışla 3 trilyon 71,7 milyar lira oldu.
FAİZ ÖDEMELERİ VE ETKİLERİ
On aylık bütçe giderleri içerisinde 1 trilyon 819,8 milyar lira faiz ödemeleri yer aldı. Faiz dışı harcamalardaki görece düşük artışa karşın, faiz ödemeleri yüzde 73,5 oranında bir artış gösterdi. Geçen yılın ilk dokuz ayında bütçe giderleri içerisinde faizlerin payı yüzde 12,9 iken, bu yıl aynı dönemde bu oran yüzde 15,7’ye yükseldi. Faiz yükümlülükleri olmasa, bütçenin on aylık dönemde 379,3 milyar lira tutarında fazlalık vermesi gözlemlendi.
BEKLENTİLER VE SONUÇLAR
2025-2027 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program’da 2025 yılı için öngörülen bütçe açığı hedefinin bu yıl revize edilerek, 2026-2028 dönemi için yıllık 2 trilyon 208,3 milyar liralık bir tahmin yapılmıştı. Elde edilen on aylık veriler, yılın genel gerçekleşme tahminleri ile uyumluluk gösterdi. Harcamalarda gerçekleşme oranı yüzde 79, gelirlerde ise yüzde 81,4 olarak kaydedildi. On aylık süreçte gerçekleşen bütçe açığı ise başlangıç hedefinin yüzde 65,2’si seviyesinde gerçekleşti.
VERGİ GELİRLERİ
İlk on aylık bütçede 8 trilyon 729,5 milyar lira vergi tahsilatı gerçekleştirildi. Vergi gelirleri, on aylık dönemlere göre artış göstererek yüzde 51,1 oranında bir yükseliş kaydetti. Ayrıca, ücret ve maaşlardan yapılan gelir vergisi tevkifatının on ayda yüzde 91,9 artışla 2 trilyon lirayı aşması dikkate değer bir katkı sağladı. Vergi gelirlerinin toplam bütçe gelirleri içindeki payı yüzde 86’yı bulurken, geçen yıl bu oran yüzde 84,3 düzeyindeydi.