ÇİN’İN İHRACAT KISITLAMALARI OTOMOTİV SEKTÖRÜNÜ SARSILIYOR
Çin, Nisan 2025’te nadir toprak mıknatıslarına yönelik uygulamaya koyduğu ihracat kısıtlamalarıyla küresel otomotiv endüstrisini derinden etkiliyor. Otomotiv İnovasyonu İttifakı’na bağlı olan General Motors, Toyota, Volkswagen ve Hyundai gibi büyük firmalar, 9 Mayıs’ta Trump yönetimine yazdıkları mektupta, bu kritik dünya malzemelerinin eksikliğinin, ABD’deki otomobil fabrikalarnı kapatma riski taşıdığını belirtiyor.
Nadir toprak mıknatısları, otomotiv sektöründe otomatik şanzımanlar, alternatörler ve vital güvenlik sistemleri gibi birçok önemli bileşende bulunuyor. İttifak, “Bu elementlere güvenilir erişim olmazsa, otomotiv tedarikçileri üretim yapamaz. Bu, üretim hacimlerinin azalması veya montaj hatlarının tamamen durması anlamına gelebilir” şeklinde ifade etti. MEMA ve Araç Tedarikçileri Derneği de bu mektubu imzalayarak sorunun ciddiyetine dikkat çekti.
İHRACAT YARIDAN FAZLA AZALDI
Çin, dünya çapında nadir toprak mıknatıslarının işlenmesindeki kapasitenin %90’ından fazlasını elinde bulunduruyor. Nisan ayının başında uygulamaya konulan yeni kurallar, ihracatçıların Pekin’den lisans almak zorunda kalmasına neden oldu. Bu durum, karmaşık belgelerle dolu bir süreçle karşı karşıya kalmalarına yol açtı ve sonuç olarak, Nisan ayında Çin’den yapılan nadir toprak mıknatıs ihracatı yarı yarıya düştü.
Volkswagen’in bazı tedarikçileri lisans almayı başarmışken, Hintli otomobil üreticileri hala lisans alamamış durumda ve Haziran başında üretimlerini durdurma riskiyle karşı karşıya. Alman firması Bosch, tedarikçilerinin bu “karmaşık ve zaman alıcı” lisans süreçlerinden şikayet edildiğini aktardı.
ABD’DEN ÇİN’E AĞIR SUÇLAMALAR
ABD Başkanı Donald Trump, 31 Mayıs’ta Truth Social platformunda, Çin’i ticarî kısıtlamaları geçici olarak kaldırma hakkındaki anlaşmayı ihlal etmekle suçladı: “Çin, bazıları için şaşırtıcı olmayacak şekilde, bizimle yaptığı anlaşmayı tamamen ihlal etti.”
ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Çin’in nadir toprak mıknatıs ihracatını kısıtlama kararını gözden geçirmeyi kabul ettiğini söyledi fakat hızlı hareket etmediğini belirtti: “Bu kritik minerallerin bazıları söz verildiği şekilde akmıyor.” Hazine Bakanı Scott Bessent ve Greer, bu ay Cenevre’de Çinli yetkililerle konuyu görüştü fakat ilerleme sağlanamadı.
TİCARET SAVAŞLARI VE MİSİLLEME ENDİŞESİ
Çin’in Washington Büyükelçiliği, ABD’nin ihracat kontrollerini kötüye kullandığını, özellikle yarı iletken sektöründe bunun görüldüğünü savundu. Görüşmelere katılan bir ABD’li yetkili, Cenevre’deki görüşmelerin sadece tarifelere ve Çin’in olası karşı önlemlerine odaklandığını, ABD’nin ihraç kontrolünün anlaşmanın bir parçası olmadığını vurguladı. Ancak Pekin’in lisans süreçlerini geciktirmesi, Washington’un misilleme olarak yeni ihracat kontrolleri getirebileceği endişesini artırıyor.
TÜRKİYE OTOMOTİV SEKTÖRÜNE ETKİLERİ
Türkiye’de otomotiv sektörü, küresel tedarik zincirine bağımlı olduğu için bu durumu büyük ölçüde hissedebilir. Ford Otosan, TOGG, Toyota Türkiye ve Hyundai Assan gibi üreticiler, nadir toprak mıknatısları içeren bileşenleri ithal ediyorlar. Çin’den gelen sevkiyatlarda yaşanan aksaklıklar, Türkiye’deki üretim hatlarında gecikmelere veya maliyet artışlarına yol açabilir. Özellikle TOGG’un elektrikli araç üretiminde kullandığı mıknatıslar, bu kıtlıktan doğrudan etkileniyor.
ÇÖZÜM ARAYIŞLARI VE GELECEK PLANLARI
Otomotiv İnovasyonu İttifakı CEO’su John Bozzella ve MEMA CEO’su Bill Long, sorunun hâlâ devam ettiğini ve endişe verici olduğunu belirtti. Ancak Trump yönetiminin konuya müdahalesine teşekkür ettiler. Uzun vadede, ABD ve müttefikleri nadir toprak tedarik zincirini çeşitlendirmek için adımlar atıyor. Örneğin, MP Materials, 2025 sonuna kadar Teksas’ta 1.000 ton neodimyum mıknatısı üretmeyi hedefliyor. Bu miktar, Çin’in 2018’de gerçekleştirdiği 138.000 tonluk üretimin sadece %1’ine denk geliyor. Tesla ise nadir toprak kullanımını %25 oranında azalttığını ve gelecekte tamamen kaldırma planları yaptığını belirtti.