ÇİN’İN DİPLOMASİ VE GÜVENLİKTEKİ YERİ
Çin, bu hafta düzenlediği iki büyük uluslararası etkinlikle küresel diplomasi ve güvenlik alanında önemli bir aktör olma iddiasını pekiştiriyor. Tianjin’de başlayan Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesi ve Pekin’de gerçekleştirilecek olan askeri geçit töreni, Çin ile Rusya’nın Batı’ya karşı ortak duruşunu güçlendiriyor. Pazartesi günü başlayan ŞİÖ zirvesi, Çarşamba günü Pekin’de yapılacak büyük askeri törenle sona erecek. 2001’de Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan’ın öncülüğünde kurulan ŞİÖ, zamanla Hindistan, İran, Pakistan ve Belarus’un katılımıyla genişledi. Afganistan ve Moğolistan gözlemci ülke olarak yer alırken, Türkiye, Mısır, Malezya ve Vietnam gibi ülkeler de “diyalog partneri” konumunda.
ZİRVENİN MERKEZİ: Şİ’NİN MESAJI
Tianjin’de düzenlenen iki günlük ŞİÖ zirvesinin en önemli anı, Şi’nin yapmış olduğu konuşmaydı. Pekin ve Moskova’nın birlikte düzenlediği bu organizasyon, Batı’ya karşı çok kutuplu bir güç dengesinin oluşturulması yönündeki çabaların sergilendiği bir sahne haline geldi. Zirveye katılan liderler arasında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan gibi isimler bulunuyor. Şi, örgüt üyelerine bu yıl için 2 milyar yuan (yaklaşık 280 milyon dolar) hibe ve 10 milyar yuan (yaklaşık 1,4 milyar dolar) kredi taahhüdünde bulunuyor. Ayrıca, güvenlik ve ekonomik işbirliğini artırmak amacıyla “ŞİÖ Kalkınma Bankası”nın kurulması gerektiğini vurguladı. ABD’nin adını vermeden “hegemonya,” “Soğuk Savaş zihniyeti” ve “zorbalık” politikalarına karşı duracaklarını belirtti ve “daha adil ve eşitlikçi bir küresel yönetişim sistemi” gerektiğini ifade etti. Putin de, Avrasya’da Batı ittifaklarına alternatif bir “yeni güvenlik sistemi” kurulması çağrısında bulundu. “Artık Avro-Atlantik merkezli modellerin yerine, çok daha geniş bir ülke grubunun çıkarlarını gözeten bir sistem inşa etmenin zamanı” diye ekledi.
BATI’YA KARŞI ORTAK DURUŞ
Zirve, aynı zamanda ABD–Çin ve ABD–Hindistan geriliminin gölgesinde gerçekleşti. Trump yönetimi, Çin’in Rusya’dan enerji alışverişini ve Moskova ile olan ticaretini bahane ederek yeni yaptırımlarla tehdit ediyor. Aynı zamanda Hindistan’a uygulanan yüzde 50’lik gümrük vergisi, Yeni Delhi ve Washington arasındaki tansiyonu yükseltiyor. Financial Times’a göre, bu durum, Çin ve Rusya’nın ekonomik ve diplomatik ortaklığını daha belirgin hale getiriyor. İki ülke, karşılaştıkları Batı yaptırımlarına karşı birlikte hareket etme kararlılığını sergiliyor. Ayrıca, Ukrayna’daki savaş da bu süreçte önemli bir konu oldu. Putin, krizi Batı’nın kışkırtması olarak nitelendirirken, Çin diplomatik olarak Moskova’yı destekledi ve enerji ile ticaret yollarıyla Rusya’nın ekonomik dayanıklılığını artırdı. Bu, Şi ve Putin’in yan yana durarak Batı’ya karşı çok kutuplu bir alternatif düzen oluşturma hedeflerini net bir şekilde ortaya koyuyor.