DEPREM RİSKİ YÜKSEK BİR COĞRAFYADA YENİ TEKNOLOJİ
Türkiye, tarih boyunca yaşadığı depremlerle bilinen bir ülke. Bu durumu göz önünde bulundurulduğunda, depremlere karşı hazırlıklı olmanın ve önleyici önlemler almanın önemi ortaya çıkıyor. Deprem erken uyarı sistemleri, can ve mal kayıplarını azaltma potansiyeli taşırken, Türkiye’de Yıldız Teknik Üniversitesi Teknoparkı’nda geliştirilmiş olan EDİS Deprem Erken Uyarı Sistemi dikkat çekiyor. Yedi yıllık bir araştırmanın ürünü olan bu sistem, Marmara Bölgesi’nde yer alan çeşitli kurumlar tarafından kullanılmakta ve 2022 İzmir depreminden bu yana tüm depremlerde yüzde 100 başarı sağlıyor.
UZMANLARDAN AÇIKLAMALAR VE DEĞERLENDİRMELER
EDİS Kurucu Ortağı ve CEO’su Ali Emre Erişen, sistemin bireysel kullanıcılar için cep telefonu üzerinden kullanımını sağlamak amacıyla çalışmaların sürdüğünü belirtiyor. 6 Şubat depremlerinin yıldönümünde yaptığı değerlendirmelerde, Marmara Bölgesi’nde 7 büyüklüğündeki bir depremin olma olasılığının yüksekliğine dikkat çekti. Erişen, “Sadece İstanbul’da 1 milyon 200 bin konutun dönüşmesi gerekiyor ve bunun için uzun yıllara ihtiyaç var. Oysa bizim kaybedecek vaktimiz yok. Deprem erken uyarı sistemi bu açıdan çok önemli” dedi. Ayrıca Marmara Depremi’nin 34 milyon vatandaş için risk taşıdığını belirtiyor.
YIKICI ETKİ VE İKİNCİL NEDENLER
Deprem sonrası can kayıplarının sadece ana nedenlerden değil, ikincil nedenlerden de kaynaklandığı vurgulanıyor. Erişen, 6 Şubat depremlerinde, “İkincil nedenlerden kaynaklanan can kayıpları 6 bin vatandaşımızın yıkılmayan evlerde yaşamını yitirmesi, 232 bin 640 kişinin ağır hasar almayan binalarda yaralanmasıyla sonuçlandı.” diye konuştu. EDIS’in ikincil nedenlerle yaşanan can kayıplarını da azaltma amacını taşıdığına dikkat çekti. Ayrıca, bina sakinlerinin depreme hazırlıklı olması ve arama kurtarma çalışmalarının artırılması için eğitim programları geliştirileceği ifade ediliyor.
EDİS’İN TEKNOLOJİSİ VE ÇALIŞMA ŞEKLİ
EDİS, yapay zeka tabanlı bir sistem olarak depremi yerinde tespit ediyor. Fay hatlarına yerleştirilen yüksek teknolojili sistem, deprem istasyonları ile çalışarak depremin P dalgasını alıyor. Bu dalgayı kullanarak depremin büyüklüğünü ve merkez üssünü anında belirliyor. Daha sonra, yıkıcı dalga olan S dalgasının ne zaman kullanıcıya ulaşacağını hesaplayarak uyarı gönderiyor. EDİS, bu uyarıyı çeşitli kanallar aracılığıyla yapıyor; bu kanallar arasında EDİSBOX, cep telefonları ve sirenler yer alıyor.
EDİS’İN SAĞLADIĞI AVANTAJLAR
EDİS, depremi hemen öncesinde uyarısıyla birlikte kullanıcıya pek çok avantaj sunuyor. Bu sistem sayesinde depremin yıkıcı dalgaları ulaşmadan önce saniyeler hatta dakikalar kazandırıyor. Kullanıcıların güvenli bir noktada toplanma, binalardan tahliye olma, gaz vanalarını kapatma ve yangın söndürme sistemlerini devreye sokma gibi acil önlemler almasına olanak tanıyor. Ayrıca sanayi ve üretim merkezlerinde makinaların sarsıntıdan önce durdurulmasını sağlayarak, üretimin sürekliliğini koruyor.
UYGULANAN ERKEN UYARI SÜRESİ
EDİS’in erken uyarı süresi, bulunduğu bölge ve depremin büyüklüğü ile derinliğine bağlı olarak değişiyor. Her bölgenin jeolojik yapısı ve deprem riski farklılık gösterdiği için, uyarı süreleri coğrafi konumdan etkilenen bir durum. Uyarı süresi, depremin merkezine uzaklıkla birlikte saniyelerden dakikalara kadar uzanabiliyor. EDIS’i kullanmak için gerekli olan tek şey internet bağlantısı olup, sistem uyarı süresi değişkenlik gösterse de, kullanıcıya depremden önce bilgi vermekte.