YENİ İLETİŞİM TEKNOLOJİSİ

Stanford Üniversitesi’nde gerçekleştirilen yeni bir araştırma, insanların yalnızca düşünce gücüyle iletişim kurabilmesini sağlayacak önemli bir gelişmeyi ortaya koyuyor. Bu teknoloji, iç konuşmayı doğrudan çözümleyerek, ses veya fiziksel hareket gerektirmeden iletişim imkanı sunuyor. Beyin-bilgisayar arayüzleri, bir kişinin sinir sistemini, beyin aktivitesini yorumlayabilen implant elektrotlarla bağlayarak, sadece düşüncelerle bilgisayar kullanmayı veya protez uzuvları hareket ettirmeyi mümkün kılıyor. Özellikle konuşma yetisini kaybetmiş bireyler için bu yenilik, bağımsızlıklarını yeniden kazanmaları adına büyük bir fırsat sunabiliyor. Araştırmacılar, daha önce motor kortekste meydana gelen sinyalleri kaydederek, konuşma yetisi olmayan kişilere ses kazandırabiliyordu. Bu sinyaller, ağız, dil, dudak ve ses tellerinin hareket etmeye çalıştığı anlarda ortaya çıkıyordu. Ancak Stanford Üniversitesi’nin yeni çalışması, bu fiziki çabayı tamamen ortadan kaldırmayı başardı.

YÜZDE 74 DOĞRULUK ORANI

Araştırma, Cell dergisinde 21 Ağustos’ta yayımlandı ve konuşamayan kişilerin iletişim kurmasını kolaylaştıracak sonuçlar sundu. Sistem, gerçek zamanlı çözümlemede %74 doğruluk oranı elde ederek, bu tür bir teknoloji için dikkat çekici bir başarı gösterdi. Ancak iç sesi çözümlemek beraberinde bazı riskleri de getiriyor. Denemeler esnasında implant, beklenmedik sinyalleri yakalayabiliyor. Bu nedenle özel düşüncelerin korunması adına bir “mental şifre” sistemi geliştirildi. Kunz, Financial Times’a verdiği röportajda “İç konuşmayı çözümleyebilirsek, fiziksel çabayı tamamen atlayabiliriz. Bu da sistemi daha uzun süre kullanmayı mümkün kılacak” dedi.

GERÇEK ZAMANDA İÇ KONUŞMA ÇÖZÜMLENİYOR

Kunz, iç konuşmayı yalnızca düşünürken beyin aktivitesinin nasıl göründüğünü ilk kez anlamış olduklarını ifade etti. Araştırmacılar, dört katılımcı üzerinde çok birimli kayıtlar yaparak, iç konuşmanın motor kortekste güçlü bir biçimde temsil edildiğini ve hayal edilen cümlelerin gerçek zamanlı olarak çözümlenebildiğini gösterdi. Ekip, motor kortekse mikro elektrotlar yerleştirerek nöral sinyalleri kaydetti. Çalışmaya katılan bireyler, ALS veya felç nedeniyle ciddi şekilde paralize olmuş kişilerdir. Katılımcılardan belirli kelimeleri konuşmayı veya hayal etmeyi denemelerini istendi. Her iki eylem de beyin bölgelerinde örtüşen bir aktiviteyi tetikledi. Yapay zekâ modelleri, bu sinyalleri fonemlere çevirerek kelimelere ve ardından katılımcıların düşündüğü cümlelere dönüştürdü. Denemelerde, beyin çipi hayal edilen cümleleri %74 doğrulukla tercüme edebildi.

ETİK SORUNLAR VE ŞİFRELABILIYOR

Yeni geliştirmeler, mahremiyet kaygılarını da beraberinde getiriyor. Çalışmada, beyin-bilgisayar arayüzlerinin katılımcıların istemedikleri iç konuşmalarını da yakalayabildiği görülüyor; bu da düşüncelerin izinsiz şekilde açığa çıkma riskini doğuruyor. Duke Üniversitesi’nden hukuk ve felsefe profesörü Nita Farahany, NPR’ye yaptığı açıklamada “Bu, özel ve kamusal düşünce arasındaki çizginin düşündüğümüzden daha bulanık olabileceğini gösteriyor. Beyin şeffaflığının arttığı bu dönemde, etik olarak yepyeni bir sınırdayız” dedi. Stanford araştırmacıları, iç konuşmanın yalnızca kullanıcı şifreyi düşündüğünde çözümlenmesini sağlayan bir sistem geliştirdi. Seçilen şifre ise 1964 tarihli çocuk kitabı ve 1968 tarihli filmden ilham alınarak oluşturulan “Chitty Chitty Bang Bang” oldu. Bu sistem, yanlışlıkla özel düşüncelerin açığa çıkmasını yüzde 98 başarı oranıyla engelledi.

İNSAN BEYNİNDE YENİ BİR DÖNEM

Farahany, Mart 2023’te NPR’ye verdiği röportajda, beynin “en hassas organımız” olduğunu vurguladı ve bu durumun insan olmanın ve başkalarıyla ilişkilenmenin anlamını derinden değiştirdiğini ifade etti. MIT’den bilişsel nörobilimci Evelina Fedorenko, çalışmaya dahil olmadığını belirterek, insan düşüncesinin büyük bir kısmının sözel olmadığını dile getirdi. Katılımcıların bilinçli olarak hayal ettikleri kelimeleri çözümlemede başarı yüksekken, açık uçlu sorulara verilen yanıtların çoğu sistem tarafından “çöp” olarak kaydedildi. Kunz, iç konuşmayı çözen bilgisayarların henüz insanlarla konuşma seviyesinde olmadığını kabul ediyor: “Bu sonuçlar, her şeyden önce bir konsept kanıtıdır.”