BİRLEŞMİŞ MİLLETLER’İN 80’İNCİ GENEL KURULU NE ZAMAN YAPILACAK?
Birleşmiş Milletler’in (BM) 80’inci genel kurulu, yarın ABD’nin New York kentinde gerçekleştirilecek. Bu önemli oturum, Fransa ile Suudi Arabistan’ın ev sahipliğinde, İsrail ve Filistin arasında iki devletli bir çözümü görüşecek. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, ABD’nin vize vermeyi reddetmesi nedeniyle kritik Genel Kurul’a katılamayacak. Ancak, BM, Abbas’ın video konferans ile toplantı boyunca konuşmasına izin verdi. Filistin, BM’de gözlemci devlet statüsü bulunsa da, Genel Kurul oylamalarına katılım sağlayamıyor.
GENEL KURUL’A HANGİ ÜLKELER KATILIYOR?
Genel Kurul’un odak noktası, Gazze Şeridi’ni bombalamaya devam eden İsrail’in eylemleri sırasında, 10 ülkenin Filistin devletini tanıması olacak. Bu ülkeler arasında Fransa, Kanada, Avustralya, Belçika, Lüksemburg, Malta, Portekiz, Andorra ve San Marino yer alıyor. Ayrıca, İngiltere’nin Başbakan Keir Starmer aracılığıyla Filistin devletini tanıyacağı belirtiliyor. Filistin devletinin tanınması, uluslararası baskının İsrail üzerinde artacağına dair önemli bir işaret oluşturuyor. Bu durum, Gazze’deki insanlık dramına dünya genelinde bakış açısının değiştiğini gösteriyor. Ayrıca, Birleşmiş Milletler’in soruşturma komisyonunun, İsrail’in Gazze’de Filistinlilere karşı soykırım uyguladığını belgelemeleri de dikkate değer bir gelişme oldu. 7 Ekim 2023’ten bu yana, İsrail’in Gazze’ye düzenlediği saldırılar sonucunda en az 65 bin Filistinli hayatını kaybetti; yaralı sayısının ise 166 binden fazla olduğu bildiriliyor. Filistin Sağlık Bakanlığı’na göre, 147’si çocuk olmak üzere 442 kişi açlıktan yaşamını yitirdi.
FİLİSTİN DEVLETİNİ TANIMAYAN ÜLKELER
Filistin devleti, 15 Kasım 1988’de bağımsızlığını ilan ettiğinden bu yana, BM üyesi 193 ülkeden 147’si tarafından tanınıyor. Türkiye, bu tanıma sürecinde 1988 yılında öncülük eden ülkelerden biri olarak yer alıyor. Norveç, İspanya, Slovenya ve İrlanda gibi ülkeler ise son bir yıl içerisinde Filistin’i tanıyan devletler arasında bulunuyor. Filistin’in yurtdışında diplomatik misyonları mevcutken, spor müsabakalarında yarışan takımları da bulunuyor. Ancak uluslararası anlamda kabul edilmiş net sınırları, başkenti ve ordusu yok.
NEW YORK ÇAĞRISI NEDİR?
Andorra, Avustralya, Kanada, Finlandiya, Fransa, İzlanda, İrlanda, Lüksemburg, Malta, Yeni Zelanda, Norveç, Portekiz, San Marino, Slovenya ve İspanya dışişleri bakanları, 12 Eylül’de “New York Çağrısı” ismiyle ortak bir bildiri yayımladı. Bu açıklama, Filistin devletini henüz tanımayan veya bu konuda olumlu bir görüş bildirmemiş ülkelerin adım atmalarını teşvik etmeyi amaçlıyor. BM Genel Kurulu’nda oylanan “Filistin Sorununun Barışçıl Çözümü ve İki Devletli Çözümün Uygulanmasına İlişkin New York Bildirgesi”nde, ABD ve İsrail’in de aralarında bulunduğu 10 ülke “hayır” oyu kullanırken, 142 ülke “evet” oyu verdi. 12 ülke ise çekimser kaldı. Fransa ve Suudi Arabistan’ın sunduğu bu bildirge, Hamas’ın bulunmadığı bir Filistin Devleti’nin tanınmasını ve İsrail-Filistin çatışmasının barışçıl yolla sona ermesini amaçlıyor.
İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜM NE DEMEK?
Filistin, Osmanlı İmparatorluğu döneminden bu yana 1917’den 1948’e kadar İngiltere mandası altında bulunuyordu. 1948 yılında İsrail’in kurulmasının ardından, Filistin devleti kurma çabaları, işgal ve Arap ülkeleriyle süregelen savaşlar nedeniyle başarısızlıkla sonuçlandı. İki devletli çözüm talepleri ise günümüzde daha yoğun olarak dile getiriliyor. İki devletli çözüm, doğu Kudüs’ü başkent olarak kabul eden, Batı Şeria ve Gazze Şeridi’nde bir Filistin devleti kurulmasını ifade ediyor. Bu devletin sınırlarının, 1967 Arap-İsrail savaşı öncesi sınırlara büyük ölçüde uyması bekleniyor. Ancak, İsrail bu öneriye karşı ciddi bir direnç gösteriyor.
ABD, FİLİSTİN DEVLETİ İÇİN NELER SÖYLÜYOR?
İsrail’in en büyük askeri ve siyasi destekçisi olan Donald Trump yönetimi, Filistin devletinin tanınmasını desteklemiyor. Trump, geçen hafta İngiltere Başbakanı Keir Starmer ile gerçekleştirdiği toplantıda, tanıma konusundaki görüşlerinin farklı olduğunu belirtti. ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, Amerika’nın Filistin devletinin kurulması yönündeki desteklerini çektiğini ifade etti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise, geçen hafta yaptığı açıklamada, Filistin’in tanınması yönündeki uluslararası baskının Hamas’ı “daha cesaretlendireceği” görüşünü savundu.
İSRAİL’İN TEPKİLERİ NELERDİR?
İsrail, Filistin devletinin tanınmasının, Hamas’ı işaret ederek “teröre hizmet” olarak niteliyor. Batı Şeria’daki işgalin öncüsü olan aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, Filistin topraklarında binlerce yeni yerleşim yeri inşa etme planını geçen ay onayladı. E1 yerleşim projesi, işgal altındaki Batı Şeria’nın ikiye bölünmesi ve Doğu Kudüs’ten ayrılması hedefleniyor. Smotrich, bu planın Filistin devleti fikrini kalıcı olarak ortadan kaldıracağını iddia etti. Netanyahu, işgal altındaki Batı Şeria’daki Maale Adumim yerleşimini ziyaret ederek, “Filistin devleti kurulmayacak” dedi ve “Filistin devleti kurulmayacağına dair verdiğimiz sözü yerine getireceğiz. Burası bizimdir. Mirasımızı, topraklarımızı ve güvenliğimizi koruyacağız. Şehrin nüfusunu ikiye katlayacağız.” ifadelerinde bulundu.
MASADA BAŞKA HANGİ KONULAR VAR?
Tarihi genel kurulda, Filistin gündeminin dışında, 193 BM üye devleti ve iki gözlemci delegasyon, genel tartışmada söz alacak. BM kampüsü çevresinde, insanlığın karşı karşıya olduğu acil sorunların ele alınacağı bir dizi üst düzey toplantı da düzenlenecek. Bu küresel kriz konuları; savaş, iklim değişikliği, cinsiyet eşitsizliği ve yapay zekanın yaratmış olduğu etik ikilemlerin yer alması bekleniyor. Ayrıca, dördüncü Dünya Kadın Konferansı’nın otuzuncu yıl dönümünü kutlamak amacıyla, BM Genel Kurulu, “Toplumsal cinsiyet eşitliğini ve kadınların ve kız çocuklarının güçlendirilmesini sağlamak için Pekin Deklarasyonu ve Eylem Platformu’nun uygulanmasına yeniden bağlılık, kaynak sağlama ve hızlandırma” teması etrafında bir üst düzey toplantı düzenleyecek.