80. GENEL KURULUN ÖNEMİ

Birleşmiş Milletler’in (BM) 80’inci genel kurulu, yarın ABD’nin New York kentinde toplanıyor. Bu oturumda, Fransa ve Suudi Arabistan ev sahipliği yaparak, İsrail ile Filistin arasındaki iki devletli çözüm üzerine tartışmalara odaklanacak. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, ABD’nin vize vermeyi reddetmesi nedeniyle bu kritik toplantıya katılamayacak. Yine de BM, Abbas’ın video konferans ile toplantıya katılmasına izin verdi. Filistin, BM’de gözlemci devlet statüsüne sahip olmasına rağmen Genel Kurul oylamalarında yer alamıyor.

FILİSTİN DEVLETİNİN TANINMASI

Genel Kurul’un en önemli noktalarından biri, 10 ülkenin Filistin devletini tanıma süreci olacak. Bu ülkeler arasında Fransa, Kanada, Avustralya, Belçika, Lüksemburg, Malta, Portekiz, Andorra ve San Marino ile birlikte İngiltere yer alıyor. İngiltere’nin Başbakanı Keir Starmer, bugün yapacağı açıklama ile Filistin devletini tanıyacak. Filistin Devleti’nin tanınması, sembolik bir değer taşımakla beraber, İsrail üzerindeki uluslararası baskının artacağına işaret ediyor. Gazze’deki soykırıma karşı dünya genelinde, özellikle Avrupa’da, tahammülün giderek azaldığı gözlemleniyor. Ayrıca, Birleşmiş Milletler soruşturma komisyonu, İsrail’in Gazze’deki Filistinlilere karşı soykırım gerçekleştirdiğini belgelemişti.

KAÇ ÜLKE FİLİSTİN’İ TANIYOR?

Filistin, 15 Kasım 1988’de bağımsızlığını ilan ettikten sonra, BM üyesi 193 ülkeden 147’sinin tanımasını aldı. Türkiye de bu ülkeler arasında 1988 yılında yer aldı. Norveç, İspanya, Slovenya ve İrlanda, son bir yıl içinde Filistin’i tanıyan diğer devletler oldu. Filistin, yurtdışında birçok diplomatik misyona sahipken, ayrıca spor müsabakalarında da kendi takımları ile yer alıyor. Ancak uluslararası alanda kabul edilen resmi sınırları, başkenti ve ordusu bulunmuyor.

NEW YORK ÇAĞRISI

Andorra, Avustralya, Kanada, Finlandiya, Fransa, İzlanda, İrlanda, Lüksemburg, Malta, Yeni Zelanda, Norveç, Portekiz, San Marino, Slovenya ve İspanya dışişleri bakanları, 12 Eylül’de “New York Çağrısı” isimli ortak bir açıklama yaptılar. Bu açıklama, Filistin devletini tanımamış ya da bunu olumlu yönde değerlendirmemiş devletlere bu konuda adım atma çağrısı içeriyor. BM Genel Kurulu’nda oylanan bildirgede, ABD ve İsrail’in de aralarında bulunduğu 10 ülke “hayır” oyu kullanırken, 142 ülke “evet” dedi. 12 ülke ise çekimser kaldı. Fransa ve Suudi Arabistan tarafından sunulan bildiri, Hamas’ın yer almadığı bir Filistin Devleti’nin tanınmasını ve İsrail-Filistin çatışmasının barışçıl bir şekilde sonlandırılmasını hedefliyor.

İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜMÜN ANLAMI

Filistin, Osmanlı İmparatorluğu döneminde yer aldıktan sonra 1917’den 1948’e kadar İngiltere mandası altında kaldı. 1948’de İsrail kuruldu ancak Filistin devletinin kurulması yönündeki çabalar, İsrail işgali ve Arap ülkeleri ile savaş politikaları yüzünden başarısızlıkla sonuçlandı. İki devletli çözüm çağrıları, son günlerde daha fazla gündeme geliyor. Bu çözüm, başkenti Doğu Kudüs olan bir Filistin devleti kurulmasını gerektiriyor. Bunun sınırları, 1967 öncesi sınırlara büyük ölçüde uygun olması bekleniyor. Ancak İsrail bu duruma şiddetle karşı çıkıyor.

ABD’NİN GÖRÜŞÜ

İsrail’in en büyük askeri ve siyasi destekçisi olan ABD, Filistin devletinin tanınmasını desteklemiyor. Donald Trump, geçtiğimiz hafta İngiltere Başbakanı Keir Starmer ile yaptığı görüşmede bu konuda hemfikir olmadığını ifade etti. ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, Amerika’nın artık Filistin devletinin kurulmasına yönelik destek vermediğini belirtti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Filistin’in tanınmasına yönelik uluslararası baskıların Hamas’ı “daha cesaretlendireceğini” savundu.

İSRAİL’İN TEPKİLERİ

İsrail, Filistin devletinin tanınmasını “teröre hizmet” olarak nitelendiriyor. BM toplantısının öncesinde, Batı Şeria’daki işgalin öncüsü olan aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, Filistin topraklarında yeni yerleşimci konutları inşa etme planları onayladı. E1 olarak bilinen bu plan, işgal altındaki Batı Şeria’yı ikiye bölmeyi ve Doğu Kudüs’ten ayırmayı hedefliyor. Smotrich, bu planın Filistin devleti fikrini kalıcı olarak ortadan kaldıracağını savunuyor. Netanyahu da “Filistin devleti kurulmayacak” diyerek, bu konudaki kararlılıklarını dile getirdi.

DİĞER GÜNDEMLER

Bu tarihi genel kurulda, Filistin sorununun yanı sıra, 193 BM üye devleti ve iki gözlemci delegasyon genel tartışmalarda söz alacak. BM kampüsü çevresinde, insanlığın karşılaştığı en acil sorunların ele alınacağı üst düzey toplantılar gerçekleştirilecek. Bu toplantılarda savaş, iklim değişikliği, cinsiyet eşitsizliği ve yapay zekanın etik sorunları gibi konulara odaklanılması bekleniyor. Ayrıca, dördüncü Dünya Kadın Konferansı’nın otuzuncu yılı kutlamak amacıyla, “Toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadınların güçlendirilmesi” teması etrafında üst düzey bir toplantı yapılacak.