80. GENEL KURULUN KRİTİK GÜNDEMİ
Birleşmiş Milletler’in (BM) 80’inci genel kurul toplantısı, yarın ABD’nin New York kentinde gerçekleştirilecek. Bu toplantıda, Fransa ve Suudi Arabistan’ın ev sahipliğinde, İsrail ve Filistin arasında iki devletli çözümler üzerine görüşmeler yapılacak. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, ABD’nin vize vermekten kaçınması sebebiyle bu önemli oturuma katılamayacak. Ancak BM, Abbas’ın video konferansla toplantıya katkı sağlamasına onay verdi. Filistin, BM’de gözlemci devlet statüsüne sahip olmasına rağmen, Genel Kurul oylamalarında yer alamıyor.
İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜMÜN ÖNEMİ
Genel Kurul’un en kritik boyutu, İsrail’in Gazze Şeridi’ni bombardıman ve işgal altında tutması devam ederken, 10 ülkenin Filistin devletini tanıması olacak. Tanıma işlemini gerçekleştirecek ülkeler arasında Fransa, Kanada, Avustralya, Belçika, Lüksemburg, Malta, Portekiz, Andorra ve San Marino yer alıyor. İngiltere, bugün Başbakan Keir Starmer’ın yapacağı açıklama ile Filistin devletini tanıyacak. Filistin Devleti’nin tanınması, simgesel olarak büyük bir önem taşıdığı gibi İsrail üzerindeki uluslararası baskının artmasına işaret ediyor. Gazze’deki duruma dünya genelinde duyulan hoşnutsuzluk da artıyor. Bu hafta başında, Birleşmiş Milletler soruşturma komisyonunun İsrail’in Gazze’deki Filistinlilere karşı soykırım yaptığına dair belgeler sunması da dikkat çeken bir gelişme oldu. İsrail’in 7 Ekim 2023’ten beri sürdürdüğü saldırılarda en az 65 bin Filistinli yaşamını yitirdi, yaralı sayısının ise 166 binden fazla olduğu bildirildi. Filistin Sağlık Bakanlığı’nın verilerine göre, 147’si çocuk olmak üzere 442 kişi açlıktan hayatını kaybetti.
FİLİSTİN DEVLETİNİ TANİYAN ÜLKELER
15 Kasım 1988’de bağımsızlığını ilan eden Filistin Devleti, o tarihten bu yana 147 BM üyesi ülke tarafından tanınıyor. Bu ülkeler arasında Çin ve Rusya da bulunuyor. Türkiye, Filistin’i tanıyan ilk ülkelerden biri olarak 1988 yılında bu statüyü kabul etti. Norveç, İspanya, Slovenya ve İrlanda ise son bir yıl içinde tanıyan ülkeler arasında yer alıyor. Filistin, yurtdışında diplomatik temsilciliklere sahipken, spor müsabakalarında yarışan takımları da mevcut; fakat uluslararası alanda tanınmış bir sınırı, başkenti ve ordusu bulunmuyor.
NEW YORK ÇAĞRISININ AMAÇLARI
Andorra, Avustralya, Kanada, Finlandiya, Fransa, İzlanda, İrlanda, Lüksemburg, Malta, Yeni Zelanda, Norveç, Portekiz, San Marino, Slovenya ve İspanya dışişleri bakanları, 12 Eylül’de “New York Çağrısı” isimli ortak bir bildiride buluştu. Bu açıklama ile henüz Filistin devletini tanımamış ülkelerin bu yönde adım atması teşvik edildi. BM Genel Kurulu’nda yapılan oylamada, “Filistin Sorununun Barışçıl Çözümü ve İki Devletli Çözümün Uygulanmasına İlişkin New York Bildirgesi”ne geçerli 142 ülke “evet”, 10 ülke ise “hayır” oyu kullandı. Fransa ve Suudi Arabistan tarafından sunulan bu bildirge, Hamas’ın yer almadığı bir Filistin Devleti’nin tanınmasını ve çatışmanın barışçıl yolla sona ermesini amaçlıyor.
İKİ DEVLET UNSURLARI
Filistin, 1917-1948 yılları arasında İngiltere’nin mandasıydı. 1948’de İsrail devletinin kuruluşuyla Filistin devleti kurma çabaları, işgal ve savaş politikaları sebebiyle başarısız oldu. Şimdi ise iki devletli çözüm tartışmaları yoğunlaşarak gündeme geliyor. İki devletli çözüm, başkenti Doğu Kudüs olan ve Batı Şeria ile Gazze Şeridi’nde bir Filistin devleti kurulmasını öngörüyor. Bu devletin sınırlarının 1967 Arap-İsrail savaşından önceki sınırlara yakın olması talep ediliyor; ancak İsrail bu duruma karşı çıkıyor.
ABD’NİN DURUŞU
ABD, Filistin devletinin tanınması konusunda olumsuz bir tutum sergiliyor. Donald Trump döneminde, Filistin devletinin tanınması desteklenmedi. Trump, geçtiğimiz hafta Filistin devletini tanımaya hazırlanan İngiltere Başbakanı Keir Starmer ile yaptığı görüşmede bu konuda hemfikir olmadığını ifade etti. ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, ABD’nin artık Filistin devletinin kurulmasını desteklemediğine dikkat çekti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, uluslararası baskıların Filistin’in tanınmasına yönelik baskıların Hamas’ı daha cesaretlendireceğini savundu.
İSRAİL’İN TEPKİLERİ
İsrail, Filistin devletinin tanınmasını, Hamas ile ilişkilendirerek “teröre destek” olarak değerlendiriyor. Batı Şeria’daki işgali sürdüren Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, Filistin topraklarında yeni yerleşim yerlerinin oluşturulmasını onayladı ve E1 projesinin, Filistin devleti fikrini kalıcı olarak ortadan kaldıracağını belirtti. Başbakan Netanyahu, “Filistin devleti kurulmayacak” diyerek, bu konuda daha da sert bir tutum sergiledi. Netanyahu, “Verdiğimiz sözü yerine getireceğiz. Burası bizimdir. Miraslarımızı ve güvenliğimizi koruyacağız” dedi.
GENEL KURULDAKİ DİĞER KONULAR
Tarihi genel kurulda Filistin gündemi dışında, 193 BM üye devletinin temsilcileri ve iki gözlemci delegasyon, genel tartışmalarda görüş bildirecek. BM kampüsünde de günümüzün en acil meseleleri üzerine üst düzey toplantılar düzenlenecek. Savaş, iklim değişikliği, cinsiyet eşitsizliği ve yapay zekanın etik sorunları gibi konuların bu toplantılarda yer alması bekleniyor. BM Genel Kurulu, dördüncü Dünya Kadın Konferansı’nın 30. yıl dönümü dolayısıyla toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak için pek çok taahhütte bulunacak.