DEĞİŞİMİN İTİCİ GÜÇLERİ
Dünya, sürekli olarak değişim ve dönüşüm yaşayan dinamik bir gezegen. Bu değişikliklerin arkasındaki itici güçleri tanımlamak her zaman kolay olmuyor. Ancak bilim insanları, Güneş ile gezegenimiz arasında daha önce göz ardı edilen bir ilişki tespit etti. Japonya’daki Tsukuba Üniversitesi’nden bilgisayar bilimcisi Matheus Henrique Junqueira Saldanha’nın liderlik ettiği ekip, güneş lekeleri ve bu sayede güneş aktivitesinin sismik aktiviteyi tetikleyebileceğini ortaya koydu.
GÜNEŞ LEKELERİ VE Sıcaklık DEĞİŞİMLERİ
Junqueira Saldanha, “Güneş ısısı atmosferdeki sıcaklık değişimlerini yönlendiriyor ve bu da kaya özellikleri ve yer altı suyu hareketi gibi şeyleri etkileyebiliyor” diyor ve ekliyor: “Bu tür dalgalanmalar kayaları daha kırılgan hale getiriyor ve yağış ile kar erimesindeki değişiklikler tektonik levha sınırları üzerindeki basıncı değiştirebiliyor.” Bu faktörler, depremlerin ana itici güçleri olmasa da sismik aktiviteyi tahmin etme sürecinde yardımcı olabilecek bir rol üstleniyorlar.
SESİMİK AKTİVİTEYİ TAHMİN ETME ZORLUĞU
Dünya’da birçok olay sürekli devam ediyor. Gezegenimiz, farklı bölümlerden oluşan bir kabukla kaplı yumuşak bir iç kısma ve aktif bir hava sistemine sahip. Kabuğunda ise depremle sonuçlanabilecek büyük değişimler için pek çok potansiyel tetikleyici mevcut. Sismik aktiviteyi tahmin etmek oldukça zorlayıcı bir süreç. Çok sayıda değişken bu durumu etkiliyor ve bir depremin oluşma süreci karmaşık ve uzun bir yapı içeriyor. Ancak tetikleyicilerin anlaşılması, deprem aktivitesinin olasılığını daha iyi değerlendirme ve olası erken uyarı işaretlerini dikkatle izleme şansı sunuyor. Junqueira Saldanha ile Tsukuba Üniversitesi’nden uygulamalı matematikçi Yoshito Hirata, 2022’de yayımladıkları bir çalışmada güneş lekesi aktivitesi ile deprem aktivitesi arasında bir korelasyon buldular. Ancak bu ilişkinin arka planındaki sebep hâlâ tam olarak aydınlatılamamıştı.
GÜNEŞ LEKELERİ VE SICAKLIK BAĞLANTISI
Bir hipotez, bu durumun sıcaklıkla ilişkili olabileceği yönündeydi. Güneş lekesi aktivitesi, Güneş’in manyetik alanının tersine dönmesiyle ilgili döngülerle artar ve azalır. Güneş maksimumu, bu tersine dönmenin gerçekleştiği zamandır. Bu dönemlerde yaygın güneş aktiviteleri görülüyor ve parlamalar nedeniyle güneş ışınımındaki artış, yaklaşık 0,1 ila 0,2 santigrat derecelik ufak bir sıcaklık artışına neden oluyor. Junqueira Saldanha ve Hirata, devam eden araştırmalarında sıcaklıkla olası bağlantıyı daha detaylı incelediler. Güneş lekesi aktivitesi ve Dünya yüzeyinin sıcaklık kayıtları dahil olmak üzere modellerine eklemeler yaptılar ve matematiksel ile hesaplamalı modelleme yaparak bir korelasyon ortaya çıkarıp çıkaramayacaklarını incelediler. Elde ettikleri sonuçlar, yüzey sıcaklığının eklenmesinin deprem tahminlerinin doğruluğunu artırdığını gösterdi. Özellikle gezegenin üst kabuğundan kaynaklanan sığ depremler için, manto kaynaklı derin sarsıntılardan daha iyi sonuçlar elde edildi. Araştırmacılar, gezegenin atmosferik sıcaklıktan ve su döngüsünden en çok etkilenen katmanının burası olması nedeniyle, burada meydana gelen değişikliklerin üst kabuk üzerinde güçlü bir etki yarattığını belirtiyor. Bu bulgu, gezegenimizin karmaşıklığını ve yaşam sağlayan yıldızımızla olan ilişkisini gözler önüne seriyor. Aynı zamanda, deprem tahmin modellerine dahil edilecek değişkenler arasında yeni bir araç sunuyor.