İRAN’IN YENİ NÜKLEER GÖRÜŞMELERİ KABULÜ
İran devlet televizyonu, ülkenin 2015’teki nükleer anlaşmanın Avrupalı taraflarının talebiyle yeni tur nükleer görüşmelere onay verdiğini duyurdu. Bu görüşmelerin 25 Temmuz Cuma günü İstanbul’da, dışişleri bakan yardımcıları düzeyinde gerçekleştirileceği belirtildi. İran’ı temsil edecek dışişleri bakan yardımcıları Mecid Tahtrevançi ve Kazım Garibabadi’nin de toplantıya katılacağı ifade edildi. İran ile E3 olarak adlandırılan nükleer anlaşmanın Avrupalı tarafları olan İngiltere, Fransa ve Almanya, daha önce 16 Mayıs’ta İstanbul’da dışişleri bakan yardımcıları düzeyinde bir araya gelmişti. Taraflar, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin devamı yönünde anlaşmaya varmıştı.
MÜZAKERELERİN KESİLMESİ
İran ile ABD müzakere süreci sürerken, İsrail 13 Haziran’da İran’a yönelik bir saldırı başlattı ve bu gelişmeyle birlikte müzakereler kesildi. İran, 2015’te imzalanan nükleer anlaşmayla kaldırılan Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımlarının geri getirilmesini sağlayan “tetik mekanizması (snapback)” maddesinin Avrupa ülkeleri tarafından işletilmesinden endişe duyuyor. Söz konusu mekanizmanın süresi 18 Ekim’de son buluyor. Eğer İran’ın nükleer programıyla ilgili bir çözüm sağlanamazsa, Avrupa ülkelerinin bu tarihten önce mekanizmayı devreye sokması bekleniyor.
NÜKLEER ANLAŞMA VE SONRASI
İran ile BM Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi ve Almanya arasında 14 Temmuz 2015’te yapılan anlaşma, İran’ın nükleer faaliyetlerinin kısıtlanması karşılığında yaptırımların kaldırılmasını öngörüyordu. Ancak, ABD 2018’de anlaşmadan tek taraflı çekilmiş ve yaptırımları geri getirmişti. İran, Avrupa ülkelerinden ABD’nin yaptırımlarını telafi edecek adımlar atmasını talep etti ama Avrupalılar, ABD’nin eylemine karşı çıksalar da bu konuda adım atamamıştı. İran, bu gelişmelerin ardından bir yıl içinde anlaşmadaki taahhütlerini kademeli olarak durdurmaya başlamış ve yüksek düzeyde uranyum zenginleştirme faaliyetlerine yönelmişti. İngiltere, Fransa ve Almanya ise ABD’nin çekilmesinin ardından uygulanmayan nükleer anlaşmadaki “snapback” maddesini devreye sokma tehdidinde bulunuyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Avrupa taraflarının “anlaşmanın temellerini ihlal ettikleri” ve “katılımcı rollerini kaybettikleri” için mekanizmanın uygulanabileceği hukuki bir dayanağın bulunmadığını dile getirmişti.